Dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế để các cơ sở công lập và viên chức được thành lập, tham gia góp vốn và quản lý doanh nghiệp nhằm thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ thuộc quyền sơ hữu trí tuệ của cơ sở, tổ chức đó

1.  Sự cần thiết ban hành Nghị quyết

-     Thứ nhất, thiết lập một cơ chế tương đối đầy đủ từ “kết quả nghiên cứu” đến “doanh nghiệp”. Dự thảo không chỉ quy định quyền thành lập hoặc góp vốn mà còn quy định điều kiện, tài sản góp vốn, đề án, thẩm quyền quyết định, quản lý phần vốn góp, xử lý rủi ro và thoái vốn.

-     Thứ hai, xác lập cơ chế huy động và khai thác tài sản trí tuệ để góp vốn.
Dự thảo cho phép sử dụng quyền sở hữu, quyền sử dụng hợp pháp đối với kết quả nghiên cứu, phát triển công nghệ và một số tài sản công khác để góp vốn theo điều kiện, trình tự nhất định; đồng thời quy định phương thức xác định giá trị tài sản trí tuệ.

-     Thứ ba, tạo cơ chế để viên chức trực tiếp tham gia vào hoạt động doanh nghiệp. Đây là nội dung đáng chú ý, bởi dự thảo quy định tương đối cụ thể các trường hợp viên chức góp vốn, làm người đại diện theo ủy quyền hoặc tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, đồng thời quy định quyền và nghĩa vụ của viên chức.

-     Thứ tư, gắn thương mại hóa với cơ chế hỗ trợ. Dự thảo đề xuất hỗ trợ 100% chi phí tư vấn, lập hồ sơ đăng ký chuyển giao quyền sử dụng quyền sở hữu trí tuệ; hỗ trợ 100% chi phí tư vấn xây dựng hồ sơ thành lập, tham gia thành lập, quản lý, điều hành, góp vốn vào doanh nghiệp và hỗ trợ tối đa 70% chi phí xác định giá tài sản góp vốn.

-     Thứ năm, thiết lập cơ chế tiếp nhận, thẩm định và đánh giá hồ sơ tại Sở Khoa học và Công nghệ. Dự thảo giao Sở Khoa học và Công nghệ tiếp nhận hồ sơ và tổ chức Hội đồng tư vấn thẩm định, đánh giá hồ sơ đề nghị.

2.  Điểm mới

Dự thảo không chỉ lặp lại quyền được Luật Phát triển đô thị ghi nhận mà thiết kế cơ chế thực thi quyền đó. Một số điểm đột phá chủ yếu gồm:

-     Chuyển từ tư duy “chuyển giao kết quả nghiên cứu” sang cho phép hình thành chủ thể kinh doanh từ chính kết quả nghiên cứu. Cơ sở công lập có thể thành lập, tham gia thành lập, góp vốn và tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp để thương mại hóa; qua đó tạo một kênh thương mại hóa dài hạn, có khả năng tiếp tục hoàn thiện công nghệ, huy động vốn và tiếp cận thị trường.

-     Tăng quyền tự chủ và trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở công lập. Dự thảo giao người đứng đầu phê duyệt Đề án và quyết định việc thành lập, tham gia thành lập, tham gia quản lý, điều hành, tham gia góp vốn theo điều kiện của Nghị quyết và pháp luật có liên quan, thay vì hình thành thêm nhiều tầng thủ tục xin ý kiến hành chính.

-     Mở cơ chế sử dụng giá trị của tài sản trí tuệ và quyền tài sản làm nguồn lực góp vốn. Dự thảo không đồng nhất “kết quả nghiên cứu” với tài sản góp vốn, mà xác định tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ, quyền tài sản hợp pháp và các tài sản được phép sử dụng; qua đó phù hợp hơn với bản chất của tài sản vô hình và hoạt động thương mại hóa công nghệ.

-     Đổi mới cách xác định giá trị tài sản trí tuệ theo hướng linh hoạt nhưng có kiểm soát. Trường hợp pháp luật không bắt buộc thẩm định giá, các bên có thể thỏa thuận giá trị trên cơ sở tư vấn; trường hợp pháp luật yêu cầu hoặc các bên không thỏa thuận được thì thực hiện qua tổ chức có chức năng phù hợp. Cách tiếp cận này nhằm giảm chi phí và thời gian giao dịch nhưng vẫn bảo đảm căn cứ pháp lý, hồ sơ và trách nhiệm.

-     Tạo hành lang để viên chức trực tiếp tham gia quá trình tạo giá trị từ tri thức. Viên chức có thể góp vốn, làm người đại diện theo ủy quyền, tham gia quản lý, điều hành hoặc làm việc tại doanh nghiệp khi đáp ứng điều kiện; đồng thời phải kê khai lợi ích liên quan, không tham gia quyết định giao dịch có xung đột lợi ích và bảo vệ bí mật, dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ của cơ sở công lập.

-     Thiết kế cơ chế quản trị rủi ro và thoái vốn ngay từ khi lập Đề án. Phương án phải dự liệu phân chia lợi nhuận, xử lý lỗ, rủi ro, chuyển nhượng phần vốn, giải thể, phá sản và xử lý quyền sở hữu trí tuệ khi chấm dứt hoạt động. Đây là bước chuyển từ “né rủi ro” sang “nhận diện - phân bổ - kiểm soát rủi ro” trong hoạt động đổi mới sáng tạo.

-     Hỗ trợ ngân sách tập trung vào chi phí giao dịch để mở đường cho thương mại hóa, thay vì bao cấp hoạt động kinh doanh. Dự thảo hỗ trợ đến 100% chi phí đối với tư vấn, hồ sơ về quyền sở hữu trí tuệ và xây dựng Đề án/hồ sơ pháp lý; hỗ trợ tối đa 70% chi phí tư vấn xác định giá trị, thẩm định giá tài sản, trên cơ sở chi phí thực tế, hợp lý, hợp lệ và không hỗ trợ trùng lặp.

-     Các nội dung trên phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng thể chế đột phá, vượt trội, tăng phân quyền và đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh; đồng thời cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về tháo gỡ rào cản, giao quyền tự chủ và khuyến khích tổ chức nghiên cứu, nhà khoa học thành lập, tham gia điều hành doanh nghiệp dựa trên kết quả nghiên cứu.

3.  Tác động/lợi ích

-     Về kinh tế, Nghị quyết có khả năng làm tăng tỷ lệ kết quả nghiên cứu được tiếp tục phát triển và đưa ra thị trường, huy động thêm vốn xã hội cho giai đoạn hoàn thiện công nghệ, hình thành doanh nghiệp mới và tạo nguồn thu từ khai thác tài sản trí tuệ. Tác động ngân sách chủ yếu tập trung ở các khoản hỗ trợ chi phí giao dịch ban đầu và được giới hạn theo mức hỗ trợ, hồ sơ hợp lệ và dự toán được phê duyệt.

-     Về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết tạo động lực để hoạt động nghiên cứu gắn chặt hơn với nhu cầu thị trường, thúc đẩy hình thành nhóm nghiên cứu có định hướng sản phẩm, tăng liên kết viện - trường - doanh nghiệp và góp phần phát triển thị trường khoa học và công nghệ của Thành phố.

-     Về xã hội và nguồn nhân lực, cơ chế mới tạo thêm lựa chọn nghề nghiệp và động lực cho nhà khoa học, viên chức tham gia thương mại hóa; đồng thời tạo môi trường thu hút nhân lực có khả năng kết hợp nghiên cứu với kinh doanh công nghệ. Tuy nhiên, chính sách cũng làm phát sinh nguy cơ xung đột lợi ích, sử dụng nguồn lực công không đúng mục đích hoặc định giá không phù hợp; vì vậy dự thảo đã thiết kế các lớp kiểm soát tương ứng.

-     Về quản trị nhà nước, việc tăng phân quyền cho cơ sở công lập có thể rút ngắn thời gian ra quyết định và giảm chi phí hành chính, nhưng đòi hỏi tăng năng lực quản trị tài sản trí tuệ, tài chính và doanh nghiệp tại các đơn vị. Do đó, quá trình triển khai cần đồng thời chuẩn hóa hướng dẫn, biểu mẫu, cơ chế báo cáo và năng lực của bộ phận phụ trách thương mại hóa.

4.  Kết quả kỳ vọng

Thông qua việc ban hành và triển khai Nghị quyết, Thành phố kỳ vọng hình thành cơ chế minh bạch, có kiểm soát và phù hợp thực tiễn để thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ trong khu vực công lập. Nghị quyết kỳ vọng góp phần:

-     Gia tăng số lượng kết quả nghiên cứu có khả năng được ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa;

-     Tạo điều kiện hình thành và phát triển các doanh nghiệp dựa trên kết quả nghiên cứu, công nghệ và tài sản trí tuệ của các cơ sở công lập;

-     Tăng cường liên kết giữa Nhà nước, trường đại học, tổ chức khoa học và công nghệ và doanh nghiệp;

-     Khai thác hiệu quả hơn nguồn lực khoa học, công nghệ và tài sản trí tuệ, góp phần tạo ra sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế mới;

-     Nâng cao hiệu quả quản lý, bảo toàn và phát triển phần vốn góp, tài sản nhà nước trong quá trình thương mại hóa;

-     Góp phần thúc đẩy hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp của Thành phố.

Ý kiến góp ý vui lòng gửi về: Sở Khoa học và Công nghệ - Phòng Phát triển khoa học công nghệ - Địa chỉ: số 244 Điện Biên Phủ, phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh - Điện thoại:  0909 473 137 (ông Trần Quang Vinh), Email: tqvinh.skhcn@tphcm.gov.vn).