Thành phố Hồ Chí Minh chủ động mở đường chính sách cho công nghiệp bán dẫn

Hội thảo “Xây dựng chính sách và giải pháp thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam” do Cục Công nghiệp CNTT (Bộ KH&CN) phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM (KH&CN) cùng Công ty cổ phần Giáo dục Quốc tế Sun Edu tổ chức ngày 17/12, là một hoạt động cụ thể nhằm kết nối chính sách – doanh nghiệp – địa phương, góp phần triển khai hiệu quả Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050.

Toàn cảnh buổi hội thảo

Triển khai chiến lược từ địa bàn trọng điểm

Định hướng phát triển công nghiệp bán dẫn được Trung ương đặt ra với yêu cầu rõ ràng về vai trò của các địa phương đầu tàu. Ông Huỳnh Thành Đạt - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định, bán dẫn không còn là một ngành kỹ thuật chuyên sâu đơn lẻ, mà đã trở thành hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số, gắn trực tiếp với năng lực tự chủ công nghệ, an ninh quốc gia và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Theo ông, phát triển công nghiệp bán dẫn phải được triển khai đồng bộ với công nghiệp điện tử, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, trong đó nguồn nhân lực chất lượng cao là điểm khởi đầu mang tính quyết định.

Theo Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương, hành lang pháp lý cho công nghiệp bán dẫn đang từng bước được hoàn thiện với Luật Công nghiệp Công nghệ số và Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 làm trụ cột. Trên nền tảng đó, Việt Nam đặt mục tiêu tận dụng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu để trở thành điểm “+1”, đồng thời tập trung phát triển chip bán dẫn chuyên dụng và nguồn nhân lực khoa học – công nghệ nhằm từng bước làm chủ các khâu từ nghiên cứu, thiết kế đến đóng gói, kiểm thử. Các số liệu cho thấy dư địa triển khai chiến lược tại các địa bàn trọng điểm là rất rõ ràng.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương chia sẻ về các định hướng chiến lược trong thời gian tới

Hiện Việt Nam đã thu hút hơn 170 dự án đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực bán dẫn. Riêng mảng thiết kế chip có sự tham gia của hơn 50 doanh nghiệp nước ngoài, cùng khoảng 10 doanh nghiệp trong nước và đội ngũ khoảng 7.000 kỹ sư, được đánh giá là công đoạn Việt Nam đang có lợi thế tương đối trong chuỗi giá trị. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy nhiều điểm nghẽn vẫn hiện hữu, khi Việt Nam chưa làm chủ vật liệu và thiết bị sản xuất chip, chưa có nhà máy chế tạo bán dẫn quy mô công nghiệp, trong khi năng lực nghiên cứu phát triển và sản xuất thử còn hạn chế. Đáng chú ý, tỷ lệ sinh viên theo học và làm việc trong lĩnh vực bán dẫn vẫn ở mức thấp so với mặt bằng quốc tế, cho thấy bài toán nhân lực tiếp tục là thách thức lớn nhất trong phát triển ngành.

Trong bối cảnh đó, việc Trung ương trao không gian chính sách cho các địa phương có tiềm lực, nhất là TP.HCM, được xem là giải pháp then chốt để rút ngắn khoảng cách giữa chiến lược và triển khai. Các địa bàn trọng điểm được kỳ vọng chủ động lựa chọn phân khúc phù hợp, thử nghiệm cơ chế chính sách linh hoạt, tập trung phát triển nhân lực, R&D và hạ tầng dùng chung, qua đó từng bước hiện thực hóa Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn theo hướng thực chất và bền vững.

TP.HCM chuyển chiến lược quốc gia thành chính sách hành động

Trên cơ sở các định hướng của Trung ương, TP.HCM xác định rõ vai trò địa phương tiên phong triển khai Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn, với trọng tâm là chuyển hóa các mục tiêu dài hạn thành chính sách có khả năng triển khai ngay trong thực tiễn đô thị. Cách tiếp cận này thể hiện rõ quan điểm của Thành phố trong việc không dừng lại ở việc tiếp nhận chủ trương, mà chủ động tổ chức thực thi bằng các giải pháp phù hợp với điều kiện đặc thù của một đô thị lớn, trung tâm kinh tế – khoa học – công nghệ của cả nước.

Trong tham luận “Từ chiến lược đến chính sách đột phá – thúc đẩy công nghiệp bán dẫn tại Thành phố Hồ Chí Minh mới”, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM Nguyễn Hữu Yên nhấn mạnh cách tiếp cận của Thành phố theo hướng tập trung - liên kết - tạo dư địa thử nghiệm chính sách, thay vì phát triển dàn trải theo chiều rộng. Theo đó, các chính sách phát triển công nghiệp bán dẫn cần được thiết kế gắn với nhu cầu thực tiễn, có khả năng điều chỉnh linh hoạt trong quá trình triển khai, nhằm bảo đảm hiệu quả và tính bền vững.

Ông Nguyễn Hữu Yên - Phó Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM trình bày tại hội thảo

Liên kết không gian phát triển, hình thành cấu trúc ngành bán dẫn theo chuỗi giá trị

Theo Sở KH&CN TP.HCM, việc mở rộng và liên thông không gian phát triển giữa TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã từng bước hình thành một cấu trúc đô thị – công nghiệp – logistics tương đối hoàn chỉnh cho phát triển ngành công nghiệp bán dẫn. Cách tiếp cận này cho phép bố trí và khai thác hiệu quả các nguồn lực theo chức năng và lợi thế của từng địa bàn, thay vì phát triển phân tán.

Trong cấu trúc đó, khu vực trung tâm TP.HCM giữ vai trò hạt nhân về nghiên cứu – phát triển và đào tạo nhân lực chất lượng cao; Bình Dương là không gian sản xuất công nghiệp quy mô lớn với hạ tầng kỹ thuật sẵn sàng; còn Bà Rịa – Vũng Tàu đảm nhiệm chức năng logistics quốc tế, kết nối hiệu quả giữa đường biển và đường không. Sự phân vai rõ ràng này tạo điều kiện liên kết chặt chẽ giữa các khâu nghiên cứu, sản xuất và lưu thông, đáp ứng yêu cầu đặc thù của ngành bán dẫn.

Việc tổ chức không gian phát triển theo hướng liên kết và phân vai chức năng được xem là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh ngành công nghiệp bán dẫn đòi hỏi đồng thời năng lực R&D, sản xuất công nghiệp và kết nối chuỗi cung ứng ở quy mô lớn, qua đó tạo nền tảng để TP.HCM và khu vực lân cận tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Bốn nhiệm vụ đột phá trong Kế hoạch 1231/KH-UBND thể hiện cách tiếp cận trọng tâm của TP.HCM trong phát triển công nghiệp bán dẫn.

Từ thực tiễn triển khai, Sở KH&CN được giao vai trò đầu mối điều phối chính sách, tập trung vào bốn trụ cột mang tính đột phá gồm: phát triển nguồn nhân lực theo nhu cầu thực tế; hình thành hệ sinh thái sản phẩm bán dẫn có lợi thế; nâng cao năng lực R&D công nghệ lõi; và hoàn thiện thể chế theo hướng linh hoạt, có cơ chế thử nghiệm. Đây được xem là những trụ cột xuyên suốt, định hình cách thức TP.HCM tham gia vào chuỗi giá trị bán dẫn trong giai đoạn tới.

Theo định hướng này, Thành phố không đặt mục tiêu “làm tất cả”, mà lựa chọn chip chuyên dụng phục vụ các lĩnh vực có nhu cầu thực tiễn như đô thị thông minh, IoT, AI. Đồng thời, TP.HCM chú trọng thúc đẩy công nghiệp phụ trợ, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, gia tăng giá trị nội địa và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Một điểm xuyên suốt trong cách tiếp cận của TP.HCM là chính sách không đóng khung, mà được điều chỉnh linh hoạt trên cơ sở đối thoại thường xuyên với doanh nghiệp và chuyên gia. Thay vì chỉ dừng ở việc ban hành văn bản, Thành phố đặt mục tiêu lấy hiệu quả triển khai trong thực tiễn làm thước đo cho chất lượng chính sách.

Quan điểm “thành công của doanh nghiệp là sự thịnh vượng của Thành phố” được Sở KH&CN khẳng định như một cam kết đồng hành dài hạn, trong đó Sở giữ vai trò lắng nghe, tháo gỡ rào cản và tham mưu điều chỉnh chính sách kịp thời. Qua đó, TP.HCM từng bước khẳng định vị thế địa phương tiên phong trong hiện thực hóa Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia, không chỉ bằng định hướng, mà bằng các kết quả triển khai cụ thể.

Nguyễn Tuyết