TP.HCM định hình hướng nghiên cứu khoa học giai đoạn 2026–2030

Sự phát triển nhanh của một đô thị hơn 10 triệu dân đang đặt ra nhiều vấn đề mới về quản trị, phát triển xã hội và hoạch định chính sách. Trong bối cảnh đó, việc định hình các hướng nghiên cứu, ứng dụng lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn nhằm cung cấp luận cứ khoa học cho quản trị đô thị trở thành yêu cầu cấp thiết đối với TP.HCM.

Đoàn chủ trì điều hành phiên thảo luận tại Hội thảo

Sáng 17/3/2026, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP.HCM phối hợp cùng trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG-HCM) tổ chức hội thảo khoa học "Định hướng nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và nâng cao tiềm lực KH&CN trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2026-2030" với chủ đề về định hướng nghiên cứu, ứng dụng lý luận chính trị, khoa học xã hội và nhân văn phục vụ phát triển bền vững và quản trị siêu đô thị TP.HCM. Hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia và cơ quan quản lý cùng trao đổi, góp ý cho định hướng chương trình KH&CN của Thành phố trong giai đoạn tới.

Theo Sở KH&CN TP.HCM, giai đoạn 2020–2025, Thành phố sở hữu hệ sinh thái KHCN quy mô lớn với 143 trường đại học, 525 tổ chức KH&CN, hơn 1.000 bài báo mỗi năm (40% quốc tế), trên 500 học viên sau đại học và hơn 200 sáng chế. Riêng lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn đã triển khai hơn 100 nhiệm vụ, tổng kinh phí trên 200 tỷ đồng, tập trung vào các lĩnh vực kinh tế, chính trị, giáo dục, xã hội, góp phần cung cấp luận cứ cho công tác quản trị đô thị.

Hoạt động KH&CN vẫn còn những hạn chế như tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn thấp, liên kết viện – trường – doanh nghiệp chưa chặt chẽ, nhiều nghiên cứu chưa gắn với nhu cầu thực tiễn. Dù vậy, cơ chế đặt hàng nghiên cứu đang từng bước phát huy hiệu quả, tỷ lệ ứng dụng có xu hướng tăng, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo dần hình thành.

Chuyển mạnh sang nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn

Trên cơ sở đó, TP.HCM đang chuyển mạnh cách tiếp cận đối với hoạt động KH&CN trong giai đoạn tới, từ “nghiên cứu để có kết quả” sang “nghiên cứu để giải quyết vấn đề thực tiễn”. Định hướng này được cụ thể hóa thông qua mô hình R&D theo đặt hàng, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo – dẫn dắt – tạo thị trường, đồng thời lấy hiệu quả đầu ra và khả năng ứng dụng làm thước đo chủ đạo.

Cụ thể, TP.HCM đặt mục tiêu chi cho R&D đạt 2–3% GRDP, huy động nguồn lực xã hội trên 60%, mỗi năm triển khai từ 50 nhiệm vụ khoa học và công nghệ trở lên; trong đó tối thiểu 60% kết quả được ứng dụng sau nghiệm thu và 25% doanh nghiệp tham gia sử dụng. Đồng thời, Thành phố hướng tới 3.500 bài báo quốc tế mỗi năm, số lượng sáng chế tăng 10%/năm, đóng góp của TFP đạt khoảng 60% GRDP, và hình thành ít nhất 5 trung tâm nghiên cứu – đổi mới sáng tạo tiệm cận trình độ khu vực.

Định hướng này gắn với việc triển khai các chương trình nghiên cứu trọng điểm như: chuyển đổi số và đô thị thông minh; công nghiệp công nghệ cao và sản xuất thông minh; y tế và chăm sóc sức khỏe; nông nghiệp đô thị công nghệ cao; công nghệ phục vụ vận hành đô thị và thích ứng biến đổi khí hậu; cùng với khoa học xã hội và nhân văn phục vụ quản trị siêu đô thị. Đây được xem là những trụ cột nhằm trực tiếp giải quyết các bài toán phát triển của TP.HCM trong giai đoạn mới.

Tăng cường liên kết, đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

PGS.TS Vũ Tuấn Hưng - Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ trình bày tham luận tại Hội thảo

Tại hội thảo, PGS.TS Vũ Tuấn Hưng - Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ đã đề xuất xây dựng mạng lưới chuyên gia KH&CN theo hướng liên ngành, tăng cường kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Theo ông, các nhóm chuyên gia nòng cốt sẽ đóng vai trò quan trọng trong tư vấn, phản biện và tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng, triển khai chính sách, đồng thời cần có cơ chế chia sẻ dữ liệu để nâng cao hiệu quả giải quyết các vấn đề thực tiễn.

GS.TS Võ Xuân Vinh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh - Đại học Kinh tế TP.HCM chia sẻ tại Hội thảo

Trong khi đó, GS.TS Võ Xuân Vinh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh - Đại học Kinh tế TP.HCM cho rằng khoảng cách giữa nghiên cứu và hoạch định chính sách vẫn còn lớn, khiến nhiều kết quả chưa được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Từ đó, ông đề xuất chuyển sang cơ chế đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu, hình thành mạng lưới tư vấn chính sách (think tank), áp dụng sandbox, xây dựng dữ liệu dùng chung và đổi mới cách đánh giá theo hướng đo lường tác động thực tiễn.

Bên cạnh đó, nhiều tham luận cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức nghiên cứu theo hướng liên ngành, tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng của khoa học xã hội và nhân văn trong quản trị đô thị.

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM Lê Thanh Minh ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến trao đổi, thảo luận cùng các tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia. Những đóng góp này được xem là cơ sở quan trọng để Thành phố tiếp tục hoàn thiện định hướng chương trình khoa học và công nghệ giai đoạn 2026–2030, bảo đảm bám sát yêu cầu thực tiễn và nâng cao hiệu quả ứng dụng.

Ông cũng bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành, đóng góp của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong quá trình xây dựng và triển khai các nhiệm vụ KH&CN, qua đó góp phần nâng cao chất lượng quản trị đô thị và thúc đẩy phát triển bền vững Thành phố trong thời gian tới.

Các đại biểu chụp hình lưu niệm tại Hội thảo

Nguyễn Tuyết