TP.HCM “mở khóa” thương mại hóa nghiên cứu: Đưa tài sản trí tuệ ra thị trường nhanh hơn

UBND TP.HCM vừa ban hành Đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa, đưa nhanh kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước vào sản xuất, kinh doanh giai đoạn 2026-2028. Đề án được xem là bước đi nhằm tháo gỡ tình trạng nhiều kết quả nghiên cứu đã nghiệm thu nhưng chưa thể chuyển hóa thành sản phẩm, hàng hóa cụ thể trên thị trường.

Hoạt động nghiên cứu, hoàn thiện và đưa kết quả KH&CN từ ngân sách nhà nước vào sản xuất, kinh doanh. Ảnh: internet.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực tăng trưởng mới của Thành phố, việc tháo gỡ “nút thắt” thương mại hóa không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước, mà còn tạo thêm động lực cho doanh nghiệp và nhà khoa học tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu phát triển.

Nhiều kết quả nghiên cứu đạt yêu cầu nhưng chưa tạo ra giá trị kinh tế

Theo số liệu của Trung tâm Thông tin, Thống kê và Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ TP.HCM (Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM), giai đoạn 2014-2018, TP.HCM có 1.587 nhiệm vụ khoa học và công nghệ (KH&CN) sử dụng ngân sách nhà nước được nghiệm thu, song chỉ 201 nhiệm vụ (13%) được thương mại hóa. Trong đó, 591 nhiệm vụ (37%) đã sẵn sàng chuyển giao nhưng chưa được đưa vào sản xuất, kinh doanh; tỷ lệ thương mại hóa thực tế hiện chỉ khoảng 5%, thấp hơn mục tiêu 8-10%.

Hội thảo khoa học về triển khai các giải pháp thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ từ ngân sách nhà nước, tổ chức tháng 10/2024. Ảnh: Lam Vân

Theo Đề án, điểm nghẽn chủ yếu nằm ở khâu sau nghiệm thu là vướng thủ tục quản lý tài sản công, thiếu cơ chế tài chính linh hoạt để hoàn thiện sản phẩm, tâm lý e ngại rủi ro trách nhiệm, cùng với sự thiếu hụt các tổ chức trung gian đủ năng lực (định giá tài sản trí tuệ, tư vấn pháp lý, kết nối doanh nghiệp), khiến nhiều kết quả nghiên cứu dù đã sẵn sàng vẫn “kẹt” ở ngưỡng chuyển giao.

TP.HCM đặt mục tiêu đưa tối thiểu 10 sản phẩm KH&CN ra thị trường

Đề án thí điểm trong giai đoạn 2026-2028 theo mô hình “sandbox chính sách”, tập trung tháo gỡ trực diện các điểm nghẽn trong thương mại hóa nghiên cứu, hướng tới đưa tối thiểu 10 sản phẩm KH&CN ra thị trường theo tiêu chuẩn Made in Vietnam, nâng tỷ lệ tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước được khai thác thương mại lên 8-10%, tạo nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững của TP.HCM.

Điểm mới của Đề án là cơ chế giao quyền khai thác, ứng dụng và thương mại hóa linh hoạt hơn, cho phép chuyển giao kết quả nghiên cứu cho tổ chức, cá nhân có năng lực và nhu cầu ứng dụng trong trường hợp đơn vị chủ trì không triển khai, qua đó rút ngắn thời gian đưa sản phẩm vào sản xuất, kinh doanh.

Hoạt động giới thiệu, kết nối các sản phẩm KH&CN sẵn sàng đưa vào sản xuất, kinh doanh. Ảnh: Hoàng Kim

Đề án cho phép hỗ trợ một phần kinh phí từ ngân sách nhà nước để hoàn thiện sản phẩm, sản xuất thử nghiệm và đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ; phần kinh phí đối ứng không tính lại giá trị ngân sách đã đầu tư cho nhiệm vụ trước, giúp giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp tham gia đồng hành.

Đáng chú ý, cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát được xác định là điểm nhấn, tạo không gian thử nghiệm cho thương mại hóa nghiên cứu, chuyển cách tiếp cận từ “né rủi ro” sang quản lý rủi ro bằng cơ chế minh bạch, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Sở KH&CN TP.HCM được UBND TP.HCM giao chủ trì, phối hợp các sở, ngành rà soát kết quả nghiên cứu đã nghiệm thu, đánh giá mức độ sẵn sàng công nghệ và kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái. Giai đoạn thí điểm 2026-2028 là cơ sở để Thành phố hoàn thiện cơ chế, xem xét nhân rộng, qua đó khẳng định cam kết chuyển từ đầu tư cho nghiên cứu sang đầu tư cho giá trị tạo ra từ nghiên cứu.

Nguyễn Tuyết