Khai thác, phát triển tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số: Động lực đột phá cho doanh nghiệp và đại học

Chiều ngày 24/4, tại Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), Sở Khoa học và Công nghệ, Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ tại TP.HCM và Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM phối hợp tổ chức hội thảo “Giải pháp khai thác, phát triển tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên khoa học công nghệ số”.

Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ chuỗi hoạt động chào mừng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4; thu hút sự tham dự của đại diện lãnh đạo các cơ quan quản lý Nhà nước, chuyên gia, nhà khoa học, và cộng đồng doanh nghiệp.

Toàn cảnh hội thảo

Tài sản trí tuệ: “động cơ” của đổi mới sáng tạo

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Trần Lê Hồng – Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, sở hữu trí tuệ (SHTT) không chỉ là công cụ bảo hộ pháp lý mà còn là “động cơ” của đổi mới sáng tạo, là chìa khóa để doanh nghiệp đột phá. Theo ông, chủ đề năm 2026 được Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố là “Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu - Đổi mới”, qua đó khẳng định vai trò trung tâm của tài sản trí tuệ (TSTT) trong mọi lĩnh vực của đời sống hiện đại.

Ông Hồng nhận định, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và các nền tảng số đang thay đổi diện mạo quản trị TSTT toàn cầu. Việc lãng quên bảo hộ sở hữu trí tuệ trong môi trường số sẽ dẫn đến những rủi ro lớn, từ việc mất quyền sở hữu vào tay đối thủ đến các tranh chấp pháp lý tốn kém. SHTT sẽ góp phần bảo vệ bản sắc thương hiệu, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái và đặc biệt là cầu nối để đưa các kết quả nghiên cứu khoa học từ môi trường đại học trở thành các doanh nghiệp Spin-off đầy tiềm năng.

TS. Trần Lê Hồng – Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) phát biểu tại hội thảo

Hành lang pháp lý, chính sách hỗ trợ và thúc đẩy thương mại hóa

Tại hội thảo, các đại biểu, chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp đã trình bày tham luận và thảo luận xoay quanh 4 chủ đề chính: Hoàn thiện hành lang pháp lý và quy trình xác lập quyền SHTT trong bối cảnh chuyển đổi số; Thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và hình thành doanh nghiệp khởi nghiệp (Spin-off) trong lòng đại học; Các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp TP.HCM khai thác tài sản trí tuệ và đổi mới sáng tạo để nâng cao năng lực cạnh tranh; Chiến lược quản trị và khai thác TSTT – Chìa khóa để doanh nghiệp đột phá trong nền kinh tế số.

Với chuyên đề về hoàn thiện hành lang pháp lý và quy trình xác lập quyền SHTT, các đại biểu thảo luận về các quy định mới nhằm hỗ trợ xác lập quyền nhanh chóng cho các đối tượng mới như tác phẩm do AI tạo ra, thiết kế giao diện phần mềm và các giải pháp công nghệ mang tính chất liên ngành. Các chuyên gia nhận định, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị là văn kiện chiến lược mang tính “đột phá thể chế”, cho phép thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong cơ sở giáo dục và khuyến khích nhà khoa học góp vốn bằng bằng sáng chế. Đặc biệt, đối với TP.HCM, Nghị quyết 98/2023/QH15 đã mở ra cơ chế đặc thù về ưu đãi thuế và hỗ trợ ngân sách cho các hoạt động ươm tạo, đổi mới sáng tạo.

Các diễn giả trình bày tham luận tại hội thảo

Theo PGS.TS. Phạm Văn Việt – Viện trưởng Viện Công nghệ CIRTech, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ (HUTECH), một trong những thách thức lớn hiện nay là khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường, còn được ví như “thung lũng chết” trong thương mại hóa. Tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách tại TP.HCM hiện chỉ khoảng 5%, cho thấy dư địa rất lớn để cải thiện. Ông cũng nhấn mạnh vai trò của mô hình đại học thế hệ thứ tư không chỉ dừng lại ở nghiên cứu mà phải kiến tạo quốc gia khởi nghiệp bằng cách chuyển dịch sang thương mại hóa công nghệ. Việc hình thành doanh nghiệp Spin-off từ trường đại học được xem là xu hướng tất yếu, góp phần thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Ông Việt cho biết, HUTECH đã ban hành Quy chế quản trị TSTT số 1577/QĐ-ĐKC, áp dụng quy trình ISO về quản trị TSTT. Trường cũng hình thành được các viện và nhóm nghiên cứu mạnh, sở hữu một số TSTT điển hình như Gạch lắp ráp đa năng linh hoạt, Hệ thống giám sát an toàn lao động kỹ thuật số, Quy trình chế tạo vật liệu Aerogel từ sợi xenlulozơ của vỏ sầu riêng… Viện công nghệ CIRTech đã thương mại hóa thành công các máy in 3D công nghiệp do đơn vị tự nghiên cứu và chế tạo.

Về các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khai thác TSTT, bà Nguyễn Thị Ngọc Nhung – Phó Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo (Sở KH&CN TP.HCM) cho biết, Thành phố đang triển khai đồng bộ 7 nhóm chính sách nhằm hỗ trợ xác lập quyền, phát triển và khai thác tài sản trí tuệ, hướng tới mục tiêu dẫn đầu cả nước về số lượng đăng ký sở hữu công nghiệp. Các chính sách nổi bật bao gồm:

+ Chương trình “Huấn luyện Quản trị viên TSTT” triển khai từ năm 2008, với các cấp độ chuyên môn tích hợp, từ cơ bản đến quản trị chuyên sâu. Đến nay đã đào tạo hơn 900 thành viên từ các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp. Năm 2026, Sở KH&CN mở rộng đối tượng đào tạo, hướng đến toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố.

+ Hỗ trợ kinh phí đăng ký bảo hộ SHTT: sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng, giống cây trồng.

+ Đề án thí điểm thương mại hóa kết quả nghiên cứu và TSTT (giai đoạn 2026-2028), nhằm rút ngắn thời gian chuyển giao, đưa nhanh kết quả nghiên cứu từ ngân sách vào sản xuất kinh doanh. Đáng chú ý, đề án áp dụng cơ chế đột phá, linh hoạt để thúc đẩy chuyển giao công nghệ từ nghiên cứu sang thị trường. Cụ thể như hỗ trợ 100% chi phí đăng ký bảo hộ, giao quyền khai thác ngay sau nghiệm thu và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, doanh nghiệp tham gia.

+ Phát triển Sàn giao dịch công nghệ TP.HCM nhằm kết nối cung – cầu, định giá và chuyển giao tài sản trí tuệ.

+ Đề án CoE: phát triển các tổ chức KH&CN công lập thành trung tâm nghiên cứu ứng dụng, đổi mới sáng tạo đạt chuẩn quốc tế.

+ Chính sách hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết số 20/2023/NQ-HĐND.

+ Cuộc thi SHTT được tổ chức định kỳ hàng năm dành cho học sinh, sinh viên và cộng đồng yêu thích sáng tạo, nhằm lan tỏa văn hóa SHTT trong cộng đồng. Năm 2026, Cuộc thi Nhiếp ảnh thể thao với chủ đề “BEYOND MOTION – Vượt khỏi giới hạn chuyển động”, được phát động vào ngày 23/4 nhằm hưởng ứng thông điệp của WIPO.

Tại hội thảo, các đại biểu, chuyên gia, doanh nghiệp cũng chia sẻ về chiến lược quản trị và khai thác tài sản trí tuệ với góc nhìn đa chiều từ cơ quan quản lý nhà nước đến thực tiễn điều hành doanh nghiệp.

Các ý kiến cho rằng, trong kỷ nguyên khoa học công nghệ số, TSTT cần được nhìn nhận như một loại “tài sản chiến lược”, không chỉ để bảo vệ mà còn để khai thác hiệu quả, tạo ra giá trị kinh tế cụ thể. Để TSTT thực sự trở thành động lực đột phá, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa “Ba nhà”: Nhà nước (với chính sách đột phá) – Đại học (với nguồn tri thức dồi dào) – Doanh nghiệp (với khả năng nhạy bén thị trường).

Hội thảo cũng nhấn mạnh vai trò của việc ứng dụng công nghệ số, AI trong quản trị và khai thác TSTT, từ tra cứu, xác lập quyền đến giao dịch, chuyển giao và thương mại hóa.

Lam Vân (CISAST)