Thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong giáo dục, phát triển năng lực số và AI cho học sinh

Ngày 08/8, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Trung tâm Thông tin và Chương trình Giáo dục (thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo) và Công ty Cổ phần Giáo dục KDI tổ chức hội thảo chuyên đề "Hoạt động đổi mới sáng tạo trong giáo dục: Phát triển năng lực số và năng lực trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông".

Hội thảo hướng đến các mục tiêu cập nhật định hướng giáo dục AI theo khung năng lực của Bộ Giáo dục và Đào tạo; nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo (ĐMST) cho cán bộ quản lý và giáo viên; chia sẻ các giải pháp, mô hình triển khai thực tế hiệu quả nhằm thúc đẩy sự hợp tác giữa nhà trường, chuyên gia và doanh nghiệp trong chuyển đổi số giáo dục. Đồng thời góp phần cụ thể hóa các chủ trương, định hướng lớn theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết 71-NQ/TW.

Theo ông Trần Trọng Tuyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, TP. Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh phát triển hệ thống ĐMST, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo thông qua kết nối giữa nhà nước - viện, trường - doanh nghiệp để đồng kiến tạo, góp phần hình thành mạng lưới chuyên gia, cộng tác viên từ nguồn giáo viên cho hệ thống ĐMST của Thành phố.

Ông Trần Trọng Tuyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, phát biểu chia sẻ tại hội thảo 

Trong đó, việc phát triển năng lực số, năng lực AI và văn hóa ĐMST trong nhà trường là một trong những nội dung cần được quan tâm. Hiện nay, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố (SIHUB) đã và đang triển khai nhiều hoạt động thúc đẩy ĐMST trong giáo dục dành cho giáo viên như huấn luyện đào tạo nâng cao năng lực ĐMST, bồi dưỡng kỹ năng, nhận thức sử dụng AI để hỗ trợ nghiệp vụ, tổ chức ứng dụng kết hợp AI với STEM phù hợp cho học sinh...

Năm học tới, Thành phố dự kiến ban hành các cơ chế, chính sách thúc đẩy ĐMST và ứng dụng khoa học công nghệ trong giáo dục. Sở Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục đồng hành cùng Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức các hoạt động ĐMST dành cho giáo viên, học sinh nhằm lan toả văn hoá ĐMST, phát triển các giải pháp giáo dục, ứng dụng phục vụ giảng dạy, khuyến khích hoạt động STEM. Qua đó tăng cường sự phối hợp giữa ngành khoa học và công nghệ với ngành giáo dục, góp phần phát triển kinh tế xã hội của Thành phố trong giai đoạn mới.

Tại hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Văn Biên, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nghiệp vụ Sư phạm, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng AI là một công cụ học tập mạnh, nhưng không phải yếu tố quyết định. Theo ông, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu giảng dạy và năng lực muốn phát triển ở học sinh, từ đó lựa chọn thời điểm, cách thức và mức độ sử dụng AI. Việc chạy theo các công cụ mới hoặc sử dụng AI tràn lan có thể tạo cảm giác quá tải, trong khi nếu được đặt đúng vào mục tiêu và nhiệm vụ học tập, AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả.

PGS.TS. Nguyễn Văn Biên, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Nghiệp vụ Sư phạm, trình bày tham luận tại hội thảo

Một nội dung đáng chú ý được PGS.TS. Nguyễn Văn Biên đề cập là yêu cầu thiết kế hoạt động giáo dục dựa trên năng lực cần hình thành, thay vì chạy theo sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Từ thực tiễn nghiên cứu, ông chỉ ra những khoảng lệch trong hoạt động ĐMST giáo dục, như sự rời rạc giữa hoạt động và năng lực thực tế, sự lặp lại nội dung giữa các cấp học và xu hướng chạy theo công nghệ. Ông đề xuất cách tiếp cận "Hai khung - Một hệ quy chiếu", kết hợp Khung năng lực số cho người học và Khung giáo dục AI do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Đại biểu tham dự hội thảo

Theo định hướng này, việc phát triển năng lực số và AI có thể được triển khai theo các lớp năng lực từ nền tảng đến chuyên sâu. Trong đó, học sinh cần được trang bị năng lực số nền tảng như khai thác dữ liệu, hợp tác trong môi trường số, an toàn và đạo đức; tiếp đó phát triển khả năng sáng tạo nội dung, giải quyết vấn đề và từng bước hình thành năng lực AI chuyên sâu. Điểm đến cuối cùng không phải là việc học sinh biết sử dụng càng nhiều công cụ càng tốt, mà là tạo ra sản phẩm thực tế để giải quyết vấn đề của cộng đồng, do học sinh làm chủ và có người dùng thực, ông Nguyễn Văn Biên nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý và triển khai, TS. Lê Thanh Phong, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, phân tích ba nhóm thách thức chính khi tích hợp AI vào trường học gồm đạo đức và quyền riêng tư, mục tiêu giáo dục và năng lực quản trị. Theo ông, một đáp án do AI hỗ trợ tạo ra không đồng nghĩa với việc học sinh đã thực sự hiểu vấn đề. Vì vậy, nhà trường cần chuyển từ tư duy "quản trị kiểm soát" sang "quản trị kiến tạo", trong đó lãnh đạo nhà trường đóng vai trò định hướng, truyền cảm hứng và xây dựng khung đạo đức AI rõ ràng cho giáo viên, học sinh.

TS. Lê Thanh Phong đề xuất nhìn nhận AI như một "đối tác đồng trí tuệ". AI có thể đảm nhiệm những phần việc "nhanh và rộng" như xử lý dữ liệu, gợi ý ý tưởng; trong khi con người giữ vai trò phản biện, cảm xúc và ra quyết định.

Các chuyên gia, diễn giả tham gia phiên tọa đàm, thảo luận tại hội thảo 

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Việt Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Giáo dục KDI, chia sẻ kinh nghiệm triển khai giáo dục STEM-AI tại trường học. Mô hình được giới thiệu theo hướng tích hợp AI với lập trình, robot và tự động hóa nhằm giúp học sinh tạo ra các giải pháp gắn với thực tiễn. Theo ông Trung, chương trình giáo dục AI cần được thiết kế đồng bộ, từ trải nghiệm trực quan ở cấp tiểu học, vận dụng an toàn ở cấp trung học cơ sở đến nghiên cứu, cải tiến sản phẩm ở cấp trung học phổ thông.

Các ý kiến trao đổi tại hội thảo cũng nhấn mạnh thông điệp ĐMST trong giáo dục không bắt đầu từ việc chạy theo công nghệ mới, mà bắt đầu từ mục tiêu phát triển năng lực của người học. AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một thiết kế giáo dục phù hợp, có định hướng, bảo đảm an toàn, đạo đức và phát huy vai trò chủ động của con người.

Lam Vân