Tác động vận hành cống ngăn triều đến xâm nhập mặn tại TP.HCM

Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) TP.HCM vừa tổ chức Hội đồng tư vấn nghiệm thu nhiệm vụ KH&CN “Nghiên cứu đánh giá tình hình diễn biến xâm nhập mặn khi vận hành các cống ngăn triều thuộc dự án Giải quyết ngập do triều khu vực Thành phố Hồ Chí Minh có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu” do Trường Đại học Quốc tế – Đại học Quốc gia TP.HCM chủ trì, PGS.TS Phạm Ngọc làm chủ nhiệm.

Nhiệm vụ được triển khai với mục tiêu đánh giá thiệt hại tiềm tàng do xâm nhập mặn gây ra đối với hoạt động cung cấp nước trên địa bàn TP.HCM trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.

Toàn cảnh buổi nghiệm thu

TP.HCM là đô thị lớn nằm ở vùng hạ du sông Đồng Nai, địa hình thấp, chịu ảnh hưởng mạnh của triều Biển Đông và xu thế biến đổi khí hậu toàn cầu. Những năm gần đây, triều cường, mưa lớn và ngập úng gia tăng, trong khi mùa khô lại xuất hiện xâm nhập mặn sâu, khiến nguồn nước thô cho sinh hoạt và sản xuất thường xuyên bị đe dọa. Đặc biệt, việc chuẩn bị đưa vào vận hành hệ thống sáu cống ngăn triều dự kiến sẽ làm thay đổi chế độ thủy động lực trên các tuyến sông, đòi hỏi cần có đánh giá khoa học, khách quan và toàn diện để dự báo tác động, chủ động điều hành và đảm bảo an ninh nguồn nước cho Thành phố. Đây chính là cơ sở quan trọng để nhiệm vụ được triển khai.

Theo PGS.TS Phạm Ngọc, nhiệm vụ đã tiến hành thu thập số liệu thực địa về mực nước, lưu lượng và độ mặn tại các sông, kênh, rạch khu vực TP.HCM, kết hợp kế thừa dữ liệu lịch sử để đánh giá diễn biến xâm nhập mặn trong điều kiện vận hành hệ thống cống ngăn triều thuộc Dự án Giải quyết ngập do triều. Kết quả khảo sát mùa khô năm 2023 cho thấy sự xâm nhập mặn biến động mạnh theo chế độ triều, lượng nước từ thượng nguồn và mức độ vận hành của công trình, cung cấp dữ liệu tin cậy phục vụ mô phỏng và đánh giá khoa học. 

PGS.TS Phạm Ngọc – chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày tại hội đồng

Nghiên cứu đã mô phỏng nhiều kịch bản vận hành cống ngăn triều gắn với các kịch bản hạn mặn lịch sử và biến đổi khí hậu (RCP8.5), qua đó xác định xu hướng lan truyền mặn, sự thay đổi độ mặn và mực nước tại các vị trí nhạy cảm như Nhà Bè, Phú An và Ông Lớn. Các kết quả cho thấy vận hành cống có tác dụng giảm mặn ở một số khu vực nội thành nhưng đồng thời có thể làm tăng xâm nhập mặn ở hạ lưu trong mùa kiệt, đặc biệt khi lưu lượng thượng nguồn suy giảm. Điều này đặt ra yêu cầu xem xét điều tiết linh hoạt khi vận hành hệ thống công trình chống ngập.

Trên cơ sở kết quả phân tích, nhiệm vụ đã đề xuất các giải pháp tổng hợp gồm giải pháp công trình, phi công trình và khuyến nghị vận hành hệ thống cống kết hợp quản lý nguồn nước. Các giải pháp hướng đến giảm thiểu tác động bất lợi của xâm nhập mặn đối với cấp nước sinh hoạt, công nghiệp và sản xuất nông nghiệp, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và phát triển bền vững cho Thành phố. Đồng thời, nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách vận hành công trình trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu cân bằng giữa chống ngập và bảo vệ chất lượng nước.

Với kết quả đạt được, Hội đồng KH&CN đã thống nhất nghiệm thu đề tài. Tuy nhiên, cần chỉnh sửa và hoàn thiện đề tài theo góp ý của các thành viên hội đồng.

Nguyễn Tuyết