TP.HCM xây dựng cơ chế khuyến khích phát triển trạm sạc xe điện sử dụng năng lượng mặt trời

Sở Khoa học và Công nghệ vừa tổ chức Hội đồng tư vấn nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ (KH&CN) "Xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư phát triển trạm sạc xe điện sử dụng năng lượng mặt trời tại Thành phố Hồ Chí Minh".

Nhiệm vụ do Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM chủ trì, ThS. Nguyễn Minh Luân làm chủ nhiệm, được thực hiện với mục tiêu tổng quát là đề xuất các chính sách, giải pháp khuyến khích đầu tư phát triển các mô hình trạm sạc xe điện sử dụng năng lượng mặt trời (NLMT) tại TP.HCM.

Theo nhóm nghiên cứu, TP.HCM hiện là địa phương có mật độ phương tiện giao thông lớn nhất cả nước, đồng thời thuộc nhóm đô thị chịu áp lực từ ô nhiễm không khí, hiệu ứng đảo nhiệt và cam kết Net Zero vào năm 2050, đòi hỏi một lộ trình chuyển đổi hạ tầng giao thông điện quyết liệt. Thành phố cũng có lợi thế về nguồn năng lượng mặt trời với lượng bức xạ trung bình khoảng 1.581 kWh/m²/năm, số giờ nắng ổn định suốt năm. Bên cạnh đó, dư địa phát triển là rất lớn với khoảng 20 triệu m² mái nhà công sở, trường học, bệnh viện có thể tận dụng. Do vậy, việc khuyến khích phát triển và tăng số lượng trạm sạc xe điện sử dụng NLMT tại TP.HCM không chỉ đáp ứng nhu cầu cấp thiết về hạ tầng giao thông, mà còn hướng tới mục tiêu kép: vừa giúp giảm thiểu ô nhiễm không khí đô thị, vừa góp phần gia tăng tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo, phù hợp với chiến lược phát triển bền vững của Chính phủ Việt Nam.

Đại diện nhóm nghiên cứu trình bày báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ

Trong nghiên cứu này, phương pháp phân tích PEST (chính trị, kinh tế, xã hội, công nghệ) được áp dụng nhằm giải quyết các mục tiêu cụ thể như: nhận diện khó khăn, thách thức và đánh giá tính khả thi của mô hình trạm sạc NLMT; phân tích, lựa chọn các giải pháp chính sách phù hợp; đề xuất cơ chế khuyến khích đầu tư có tính khả thi cao. Một trong những điểm nổi bật của nhiệm vụ là xây dựng khung phân tích tích hợp đa chiều, kết hợp đồng thời các yếu tố: điện mặt trời áp mái, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), hạ tầng sạc xe điện, khai thác tài sản công và thị trường điện cạnh tranh.

Kết quả đã xây dựng được khung phân tích PEST (phân tích các yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội và công nghệ), qua đó chỉ ra các yếu tố thuận lợi và rào cản trong việc phát triển các trạm sạc xe điện sử dụng NLMT tại TP.HCM. Về thể chế, Thành phố có nhiều cơ hội từ các cơ chế đặc thù như Nghị quyết 98/2023/QH15, song vẫn tồn tại khoảng trống pháp lý liên quan đến khai thác tài sản công, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và phối hợp liên ngành. Về kinh tế, chi phí đầu tư và hiệu quả tài chính phụ thuộc lớn vào giá thiết bị, biểu giá điện theo thời gian (ToU) và tỷ lệ sử dụng trạm sạc. BESS dù có vai trò quan trọng nhưng vẫn là cấu phần chi phí cao, cần chính sách hỗ trợ phù hợp. Xu hướng tiêu dùng xanh ngày càng gia tăng, song vẫn tồn tại khoảng cách giữa nhận thức và hành vi, cùng với những lo ngại về an toàn pin và chi phí sử dụng. Nghiên cứu cũng làm rõ đặc điểm lệch pha giữa nguồn điện mặt trời (đỉnh ban ngày) và nhu cầu sạc (đỉnh buổi tối), từ đó khẳng định vai trò tất yếu của hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) và đề xuất cơ chế bù trừ điện năng trong ngày.

Về thực tiễn, nhóm nghiên cứu xác định phân khúc xe máy điện là trọng tâm phát triển tại TP.HCM, với khả năng triển khai các trạm sạc vi mô (khoảng 2 kWp) đạt mức tự chủ năng lượng 80 - 100% cho nhu cầu sạc hằng ngày. Mô hình này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh hạn chế quỹ đất đô thị, có thể tích hợp tại các bến xe, vỉa hè hoặc công trình công cộng. Kết quả đề tài cũng xây dựng được bộ dữ liệu thực nghiệm về tần suất sạc thực tế tại các điểm như Công viên 23/9, Lê Văn Tám và các trạm sạc tại khu vực phía Nam.

Trên cơ sở đó, nhiệm vụ đề xuất sáu cơ chế chính sách có tính cộng hưởng, có thể triển khai trong phạm vi thẩm quyền hiện có của TP.HCM theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15. Kết quả nghiên cứu định hướng TP.HCM không nhất thiết phải tập trung vào các trạm sạc ô tô quy mô lớn tại trung tâm. Thay vào đó, chiến lược hiệu quả là phát triển hạ tầng sạc vi mô cho xe máy điện, kết hợp giải pháp NLMT phân tán tại các bãi đỗ xe và trạm dừng nghỉ. Đây là hướng đi phù hợp với đặc thù phương tiện của Thành phố và tận dụng tốt các nguồn năng lượng công suất nhỏ.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu đã đề xuất cơ chế tài trợ phúc lợi gắn với trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) và cơ chế hạch toán lợi ích tiết kiệm năng lượng. Cơ chế này cho phép các đơn vị công lập như trường học, bệnh viện hợp tác với khu vực tư nhân trong triển khai trạm sạc tích hợp NLMT, qua đó tháo gỡ nút thắt khai thác tài sản công.

Hội đồng tư vấn nghiệm thu nhiệm vụ được Sở KH&CN TP.HCM tổ chức ngày 28/4/2026

Kết quả của nhiệm vụ được đánh giá có cơ sở khoa học vững chắc, có thể làm căn cứ cho các cơ quan quản lý trong hoạch định chính sách phát triển hạ tầng sạc xe điện tích hợp NLMT. Việc sớm hiện thực hóa các cơ chế khuyến khích này không chỉ góp phần làm giảm nồng độ bụi mịn PM2.5, bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn mở ra cơ hội thu hút đầu tư vào ngành công nghiệp năng lượng tái tạo và xe điện, thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh, phát triển đô thị thông minh và bền vững.

Lam Vân (CISAST)