Xây dựng bộ chỉ số đánh giá thành phố thông minh với khí hậu: TP.HCM hướng tới mục tiêu phát triển bền vững

Sở Khoa học và Công nghệ vừa tổ chức Hội đồng tư vấn nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ (KH&CN) "Nghiên cứu xây dựng bộ chỉ số đánh giá thành phố thông minh với khí hậu (Climate Smart City) cho Thành phố Hồ Chí Minh".

Nhiệm vụ do Trường Đại học Khoa học tự nhiên – Đại học Quốc gia TP.HCM chủ trì thực hiện, ThS. Đỗ Quang Lĩnh làm chủ nhiệm; được triển khai trong bối cảnh TP.HCM đang đẩy mạnh xây dựng đô thị thông minh gắn với thích ứng biến đổi khí hậu (BĐKH) và phát triển bền vững.

Theo nhóm nghiên cứu, TP.HCM đang đứng trước những thách thức lớn của BĐKH như nhiệt độ tăng, lượng mưa cực đoan và triều cường dâng cao. Với mật độ giao thông gấp 17 lần cả nước, thiếu hụt diện tích cây xanh và áp lực từ chất thải sinh hoạt, Thành phố trở nên rất nhạy cảm trước các tác động môi trường.

Quy hoạch chung TP.HCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060, Thành phố sẽ phát triển không gian đô thị phù hợp chiến lược, mô hình phát triển kinh tế biển, thích ứng BĐKH, ngập úng, triều cường, xâm nhập mặn, nước biển dâng.

Trên thế giới, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã phát triển các bộ chỉ số nhằm đánh giá mức độ phát triển đô thị thông minh, khả năng chống chịu khí hậu và phát triển bền vững. Tuy nhiên, các bộ chỉ số này thường mang tính khái quát hoặc được xây dựng cho bối cảnh quốc tế, chưa thực sự phù hợp với điều kiện cụ thể của TP.HCM. Do vậy, việc xây dựng một bộ chỉ số đánh giá "thành phố thông minh với khí hậu" cho TP.HCM là nhiệm vụ cần thiết nhằm cung cấp công cụ theo dõi, đo lường và hỗ trợ các cơ quan quản lý trong công tác quản trị đô thị, định hướng các giải pháp phát triển đô thị thông minh, bền vững và thích ứng với BĐKH.

Để thực hiện nhiệm vụ, nhóm nghiên cứu kết hợp các phương pháp tổng hợp lý thuyết, phân tích thực tiễn và tham vấn chuyên gia. Cụ thể, nhóm sử dụng phương pháp phân tích thứ bậc (AHP) với sự tham gia của 19 chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực môi trường, giao thông, năng lượng và quy hoạch; thu thập và xử lý số liệu từ năm 2020 đến 2025 từ các sở ngành và đơn vị chức năng như EVN HCMC, SAWACO, Trung tâm Quan trắc Môi trường...

Khung nghiên cứu của đề tài

Các nội dung chính đã được triển khai: tổng quan các mô hình và bộ chỉ số đánh giá đô thị thông minh, thích ứng với BĐKH trên thế giới; phân tích điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, môi trường và các thách thức khí hậu của TP.HCM; xây dựng bộ chỉ số đánh giá thành phố thông minh với khí hậu cho TP.HCM và đánh giá hiện trạng thích ứng với khí hậu của TP.HCM theo bộ chỉ số đã xây dựng; đề xuất định hướng và giải pháp cho TP.HCM theo tiêu chí Climate Smart City; xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ cho việc xây dựng bộ chỉ số này.

Kết quả, đề tài đã xây dựng bộ chỉ số đánh giá Thành phố thông minh với khí hậu (Climate Smart City) cho TP.HCM, gồm 41 chỉ số chi tiết thuộc 5 lĩnh vực trọng tâm: (1) Năng lượng và công trình xanh; (2) Quy hoạch đô thị, lớp phủ xanh và đa dạng sinh học; (3) Giao thông vận tải và chất lượng không khí; (4) Quản lý nước; (5) Quản lý chất thải.

ThS. Đỗ Quang Lĩnh cho biết, bộ chỉ số không chỉ phản ánh mức độ phát triển đô thị thông minh qua các khía cạnh như quản trị đô thị, môi trường, năng lượng, giao thông, hạ tầng, xã hội, mà còn tích hợp các yếu tố về khả năng thích ứng BĐKH, giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước các rủi ro khí hậu. Áp dụng bộ chỉ số đã xây dựng, nhóm nghiên cứu đánh giá thực trạng TP.HCM theo từng lĩnh vực và tổng hợp mức xếp hạng thành phố thông minh với khí hậu. Kết quả tổng hợp cho thấy, TP.HCM đạt mức 3 sao (49,678 điểm). Thành phố đã đạt được một số thành tựu ban đầu trong xây dựng mô hình thành phố thông minh vì khí hậu; có thế mạnh về hạ tầng số phục vụ quản lý đô thị, quản lý tài nguyên nước; tuy nhiên, cần cải thiện mạnh mẽ ở mảng năng lượng tái tạo, hệ thống không gian xanh, hạ tầng sinh thái, quản lý chất thải…

ThS. Đỗ Quang Lĩnh, đại diện nhóm nghiên cứu, trình bày báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ

Nhóm cũng đề xuất các giải pháp cải thiện và định hướng phát triển, bao gồm: đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo và giảm tiêu thụ năng lượng hóa thạch, đầu tư phát triển các công trình xanh; ưu tiên mở rộng diện tích công viên và cây xanh, từng bước xây dựng kế hoạch hành động khí hậu có định lượng rõ ràng, gắn liền với quy hoạch phát triển không gian đô thị. Cùng với đó, triển khai lộ trình chuyển đổi xe buýt điện và phương tiện giao thông sạch, nâng cao khả năng tiếp cận giao thông công cộng; mở rộng hệ thống giám sát, điều khiển giao thông thông minh, giúp giảm ùn tắc và cải thiện chất lượng môi trường. Ngoài ra, áp dụng công nghệ số, đặc biệt là SCADA và GIS, toàn diện và tự động hóa 100% trong quản lý và vận hành mạng lưới cấp nước, chống ngập. Đến năm 2050, định hướng là phát triển hạ tầng cấp - thoát nước bền vững, tiết kiệm năng lượng, chủ động kiểm soát ngập và xâm nhập mặn, gắn liền với kịch bản BĐKH và nước biển dâng.

Theo nhóm nghiên cứu, đề tài cũng xây dựng tài liệu hướng dẫn áp dụng bộ chỉ số, đề xuất quy trình triển khai đánh giá và cập nhật dữ liệu. Bộ chỉ số có thể được sử dụng như một công cụ hỗ trợ các cơ quan quản lý trong việc theo dõi, đánh giá hiệu quả các chương trình phát triển đô thị thông minh và thích ứng BĐKH; đồng thời góp phần cung cấp cơ sở dữ liệu phục vụ công tác hoạch định chính sách và quản lý đô thị bền vững.

Hội đồng tư vấn nghiệm thu nhiệm vụ được Sở KH&CN TP.HCM tổ chức ngày 10/3/2026 

Hội đồng nghiệm thu đánh giá đề tài có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, phù hợp với định hướng phát triển đô thị thông minh và thích ứng BĐKH của TP.HCM. Nhóm nghiên cứu đã kế thừa các khung chỉ số quốc tế, đồng thời có sự điều chỉnh, lựa chọn phù hợp với điều kiện thực tiễn TP.HCM; hệ thống chỉ số được xây dựng có cấu trúc hợp lý, phản ánh nhiều khía cạnh quan trọng của phát triển đô thị thông minh gắn với yếu tố khí hậu.

Hội đồng cũng ghi nhận những đóng góp của đề tài trong việc đề xuất phương pháp tiếp cận và khung đánh giá mới, có thể làm cơ sở tham khảo cho việc xây dựng các báo cáo đánh giá phát triển đô thị, cũng như phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực đô thị thông minh và BĐKH. Bộ chỉ số "thành phố thông minh với khí hậu" có thể tích hợp vào các hệ thống dữ liệu và nền tảng quản lý đô thị thông minh của Thành phố, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, hỗ trợ xây dựng các chính sách, chương trình thúc đẩy phát triển đô thị thông minh, bền vững.

Lam Vân (CISAST)