Chương trình VREF: Hỗ trợ tới 1 tỷ đồng/năm cho nghiên cứu sinh xuất sắc làm chủ công nghệ lõi

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Quyết định số 2103/QĐ-BKHCN ngày 13/4/2026 phê duyệt “Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030” (Vietnam Research Excellence Fellowship - VREF). Với mức hỗ trợ lên đến 1 tỷ đồng/năm cho mỗi nghiên cứu sinh, chương trình kỳ vọng sẽ kiến tạo một thế hệ nhà khoa học trẻ đủ năng lực dẫn dắt các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đưa Việt Nam vươn tầm thế giới.

Đây là bước đi cụ thể hóa các Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, đồng thời thể hiện sự thay đổi tư duy mạnh mẽ khi chuyển từ hỗ trợ đào tạo đơn thuần sang đầu tư cho nghiên cứu xuất sắc, tập trung vào những “hạt giống” có khả năng tạo ra đột phá về công nghệ lõi cho đất nước.

Chương trình tập trung hỗ trợ các nghiên cứu sinh xuất sắc trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu đột phá, ưu tiên những đề tài có tiềm năng tạo ra công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược. Ảnh: Bộ KHCN.

Tầm nhìn chiến lược: Nghiên cứu sinh là lực lượng nòng cốt

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, nghiên cứu sinh không chỉ là người học mà được xác định là lực lượng nghiên cứu nòng cốt, trực tiếp thực hiện và tạo ra các đột phá. Việc bồi dưỡng nhóm đối tượng này là khoản đầu tư mang tính kiến tạo để xây dựng đội ngũ chuyên gia công nghệ đủ tầm dẫn dắt quốc gia.

Chương trình VREF sẽ ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đồng thời bảo đảm sự phát triển cân đối với các lĩnh vực khoa học khác. Điểm đặc biệt của VREF là cơ chế tuyển chọn minh bạch, cạnh tranh và đánh giá dựa trên kết quả đầu ra cụ thể, gắn liền với mô hình liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước - Viện/Trường - Doanh nghiệp.

Mục tiêu của Chương trình VREF không chỉ dừng ở việc cấp học bổng mà hướng tới tạo ra những giá trị có thể đo lường trên bản đồ khoa học quốc tế, với các mục tiêu cụ thể được đặt ra:

+ Số lượng: Hằng năm tuyển chọn và hỗ trợ khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc trên phạm vi toàn quốc.

+ Chất lượng công bố: Tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu phải được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế uy tín thuộc nhóm Q1 hoặc danh  mục Nature Index.

+ Sở hữu trí tuệ: Tối thiểu 20% kết quả phải có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (sáng chế, giải pháp hữu ích).

+ Thương mại hóa: Tối thiểu 15% kết quả nghiên cứu được chuyển giao hoặc ứng dụng thực tiễn vào sản xuất, kinh doanh.

+ Hình thành mạng lưới nhà khoa học trẻ tham gia Chương trình VREF, qua đó phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, tăng cường hợp tác quốc tế, nâng cao năng lực nghiên cứu và tiềm lực khoa học công nghệ của các cơ sở trong nước.

Gắn đầu tư với hiệu quả, lấy kết quả nghiên cứu làm thước đo

Về cơ chế tài chính, ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo, đồng thời tăng cường huy động nguồn lực từ doanh nghiệp và các tổ chức trong và ngoài nước. Mức hỗ trợ tối đa đối với mỗi nghiên cứu sinh lên tới 1 tỷ đồng/năm, thời gian hỗ trợ không quá 3 năm;trường hợp cần thiết, nhiệm vụ nghiên cứu có thể được xem xét gia hạn thời gian thực hiện nhưng không quá 02 năm; việc gia hạn không làm tăng thời gian hỗ trợ kinh phí từ ngân sách nhà nước.

Kinh phí được sử dụng linh hoạt, tập trung cho các hoạt động trực tiếp phục vụ nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế. Việc giải ngân gắn chặt với tiến độ và kết quả đầu ra, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư.

Cơ chế quản lý Chương trình theo hướng linh hoạt nhưng chặt chẽ. Kinh phí được cấp và điều chỉnh theo kết quả thực hiện; các nhiệm vụ không đạt yêu cầu sẽ bị điều chỉnh hoặc chấm dứt. Đồng thời, rủi ro khoa học phát sinh từ bản chất nghiên cứu được xem xét chấp nhận trên cơ sở tuân thủ đầy đủ quy định, tạo điều kiện cho các nghiên cứu mang tính đột phá.

Các nghiên cứu viên, sinh viên tại Phòng sạch, Trung tâm Nano và Năng lượng, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Giang Huy

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì tổ chức thực hiện toàn diện Chương trình, bao gồm xây dựng quy chế, tổ chức tuyển chọn, cấp kinh phí, theo dõi, đánh giá và điều chỉnh trong quá trình triển khai.

Các đơn vị chức năng của Bộ và các tổ chức liên quan phối hợp triển khai nhằm bảo đảm Chương trình vận hành đồng bộ, hiệu quả, đúng định hướng.

Chương trình VREF được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong phát triển đội ngũ nghiên cứu trẻ, thúc đẩy hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới. Đây cũng là nền tảng để các nghiên cứu sinh xuất sắc và doanh nghiệp công nghệ tự tin khẳng định vị thế, góp phần đưa hình ảnh Việt Nam đổi mới, làm chủ công nghệ vươn tầm quốc tế.

Nguyễn Tuyết