Chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp

Tại chương trình tập huấn (đợt 2) với chủ đề “Xác thực, Định danh và Truy xuất nguồn gốc - Từ nghĩa vụ pháp lý đến lợi thế cạnh tranh cho SME”, các chuyên gia đã làm rõ yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu, giới thiệu giải pháp công nghệ và hướng dẫn doanh nghiệp tiếp cận chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Chương trình do Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 09/10, nằm trong chuỗi hoạt động tập huấn đổi mới sáng tạo cho startup và SME trên địa bàn Thành phố.  

Trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi minh bạch thông tin hàng hóa, việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc (TXNG) không chỉ là yêu cầu tân thủ, mà còn là công cụ giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình, bảo vệ thương hiệu và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), yêu cầu đặt ra không chỉ về công nghệ, mà còn về tổ chức quy trình sản xuất, quản trị dữ liệu, chi phí triển khai và bảo vệ bí mật kinh doanh.

Theo ông Trần Ninh Đông, Quyền Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, chương trình nhằm cung cấp thông tin cập nhật về khung pháp lý, yêu cầu của thị trường, các giải pháp công nghệ trong TXNG, đồng thời trao đổi về các chính sách và nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trên địa bàn Thành phố.

Ông Trần Ninh Đông, Quyền Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh

Chủ động chuẩn hóa dữ liệu, đáp ứng yêu cầu pháp lý và thị trường

Tại chương trình, ông Đỗ Vũ Khoa, Phó Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng TP. Hồ Chí Minh, phân tích các quy định liên quan đến TXNG, trong đó có Nghị định số 37/2026/NĐ-CP và Nghị định số 372/2026/NĐ-CP. Theo nội dung trao đổi, các quy định này đặt ra yêu cầu cụ thể hơn đối với quản lý dữ liệu, phân loại hàng hóa và định danh sản phẩm.

Nghị định số 372/2026/NĐ-CP sẽ có hiệu lực từ ngày 01/1/2027. Các doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu quy định áp dụng đối với ngành hàng của mình, chuẩn bị hạ tầng và tổ chức dữ liệu phù hợp, thay vì chờ đến khi phát sinh yêu cầu từ cơ quan quản lý hoặc đối tác. Ông Đỗ Vũ Khoa lưu ý, TXNG phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, quy trình ghi nhận và trách nhiệm của chủ thể cung cấp thông tin. Nói cách khác, TXNG chỉ tạo giá trị khi dữ liệu được ghi nhận tại từng sự kiện của chuỗi cung ứng, có thể chia sẻ và đối chiếu giữa các bên.

Ông Đỗ Vũ Khoa, Phó Chi cục trưởng Chi cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng TP. Hồ Chí Minh

Đối với doanh nghiệp hướng đến xuất khẩu, yêu cầu chuẩn hóa còn gắn với các tiêu chuẩn và quy định của thị trường nhập khẩu. Ông Hoàng Thế Vinh, nhà sáng lập Origin Trace Vietnam, trao đổi về Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đặc biệt đối với các ngành hàng thuộc phạm vi điều chỉnh như cà phê, cao su, gỗ và ca cao. Doanh nghiệp cần quan tâm đến dữ liệu vùng trồng, tọa độ địa lý, hồ sơ đất đai hợp pháp và thông tin sản phẩm theo yêu cầu áp dụng.

Theo ông Vinh, những sai sót như nhập không chính xác tọa độ GPS, sai sơ đồ thửa đất hoặc không cập nhật thông tin khi thay đổi chủ hộ có thể ảnh hưởng đến độ tin cậy của hồ sơ. Vì vậy, TXNG cần bắt đầu từ việc ghi nhận dữ liệu đúng ngay tại cơ sở sản xuất. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và quản lý nhất quán, doanh nghiệp có cơ sở chứng minh nguồn gốc sản phẩm, duy trì quan hệ với đối tác và hạn chế nguy cơ bị từ chối đơn hàng do không đáp ứng yêu cầu thông tin.

Chương trình tập huấn diễn ra tại Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP. Hồ Chí Minh (SIHUB) 

Một vấn đề khác được các diễn giả làm rõ là bảo vệ bí mật kinh doanh. Minh bạch thông tin không đồng nghĩa với việc công khai toàn bộ công thức, chi phí hay quy trình sản xuất. Các giải pháp công nghệ hiện nay cho phép phân quyền truy cập, ẩn hoặc giới hạn một số dữ liệu nội bộ; doanh nghiệp cần xác định rõ thông tin phải công khai theo quy định pháp luật hoặc tiêu chuẩn thị trường, đồng thời bảo vệ dữ liệu cần thiết cho hoạt động kinh doanh.

Ứng dụng công nghệ và chính sách hỗ trợ để triển khai hiệu quả

Tại chương trình, các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Blockchain và mã định danh sản phẩm cũng được giới thiệu, hướng đến hỗ trợ ghi nhận dữ liệu tại cơ sở sản xuất, giảm thao tác thủ công, và tăng khả năng kiểm soát thông tin trong toàn bộ quy trình.

Ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Giám đốc công nghệ Công ty Exabyte, giới thiệu nền tảng TXNG tích hợp AI có khả năng hoạt động trực tiếp trên thiết bị. Quy trình canh tác được chia thành các công việc cụ thể; hệ thống có thể đọc hướng dẫn bằng giọng nói và hỗ trợ người sản xuất ghi nhận báo cáo, kể cả với các vùng miền khác nhau. Cách tiếp cận này góp phần giảm khó khăn khi nhập liệu, nhất là đối với người lớn tuổi hoặc chưa quen sử dụng nền tảng số.

Đối với nguy cơ làm giả hoặc sao chép mã QR, chương trình giới thiệu giải pháp kết hợp Blockchain với mã định danh động (Dynamic UID), cũng như công nghệ xử lý mã nhằm phát hiện dấu hiệu sử dụng bất thường, hạn chế việc sao chép, dán đè tem giả.

Các chuyên gia, diễn giả tại phiên thảo luận chuyên đề

Tại phiên thảo luận chuyên đề “Truy xuất nguồn gốc: Chi phí tuân thủ hay khoản đầu tư sinh lời?”, các chuyên gia, diễn giả trao đổi về chi phí triển khai và lợi ích kinh tế của TXNG. Ông Nguyễn Hoàng Nhật chia sẻ về một trang trại dưa lưới tại Hải Phòng đã tăng khả năng tạo dựng niềm tin với hệ thống siêu thị nhờ minh bạch nhật ký canh tác, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác gia công trồng trọt với đối tác quốc tế. Trường hợp này cho thấy dữ liệu đáng tin cậy có thể hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, dù kết quả cụ thể còn phụ thuộc vào sản phẩm và điều kiện kinh doanh.

Đại diện doanh nghiệp nêu ý kiến thảo luận tại chương trình

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp cần xác định rõ loại dữ liệu phải ghi nhận, người chịu trách nhiệm cập nhật, quy trình kiểm tra và phương thức chia sẻ thông tin với đối tác. Khi thuê đơn vị dịch vụ hỗ trợ khai báo, doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của dữ liệu do mình cung cấp.

Về hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh đã và đang triển khai các lớp tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn xây dựng và áp dụng hệ thống TXNG; tổ chức hội thảo giới thiệu, phổ biến pháp luật, kết nối nguồn lực hỗ trợ của Thành phố, hướng dẫn kết nối Cổng thông tin TXNG sản phẩm, hàng hóa quốc gia… Việc hỗ trợ xây dựng áp dụng hệ thống TXNG theo Chương trình nâng cao năng suất chất lượng dự kiến được triển khai dưới dạng nhiệm vụ đổi mới sáng tạo từ quý 4/2026.

Lam Vân