Hoàn thiện cơ chế hình thành Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế

Những đề xuất về mở rộng đối tượng thụ hưởng, đổi mới chính sách đãi ngộ, tăng quyền tự chủ và đánh giá theo kết quả đầu ra đang được Thành phố nghiên cứu nhằm hoàn thiện cơ chế hình thành, phát triển các Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế.

Sáng ngày 28/8, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị về cơ chế, chính sách hình thành và phát triển Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế từ các mô hình của các nước tiên tiến, đồng thời đề xuất giải pháp phù hợp với Thành phố Hồ Chí Minh, làm cơ sở hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Thành phố.

Hội nghị thu hút gần 80 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, cùng các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, hiệp hội, quỹ đầu tư và các thành phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Thúc đẩy nghiên cứu chuẩn quốc tế

Phát biểu khai mạc, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Trần Trọng Tuyên cho biết, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng đối với tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của Thành phố. Trong bối cảnh mới, Thành phố cần những cơ chế đủ mạnh để hình thành các Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế, đồng thời thu hút và phát huy đội ngũ nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Trần Trọng Tuyên phát biểu khai mạc tại Hội nghị.

Theo ông Trần Trọng Tuyên, Nghị quyết số 19/2023/NQ-HĐND thời gian qua đã bước đầu tạo cơ chế ưu đãi về tiền lương, tiền công, thù lao, đồng thời đặt nền tảng cho việc hình thành các Trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng cho thấy một số nội dung cần tiếp tục hoàn thiện, từ phạm vi đối tượng, mức ưu đãi, chính sách thù lao đến cơ chế tổ chức thực hiện.

“Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một Nghị quyết vừa đủ mạnh để tạo đột phá, vừa đủ chặt chẽ để tổ chức thực hiện, đồng thời đủ linh hoạt để đáp ứng đặc thù của hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”, Phó Giám đốc Sở nhấn mạnh.

Về kết quả thực hiện Nghị quyết số 19/2023/NQ-HĐND, bà Nguyễn Thị Thu Sương - Trưởng phòng Phát triển Khoa học công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, qua hai đợt triển khai đã có 21 hồ sơ đăng ký, 6 tổ chức được tuyển chọn với tổng kinh phí khoảng 600 tỷ đồng. Trong đó, 3 tổ chức với 4 chương trình thuộc các lĩnh vực vi mạch, tế bào gốc và vật liệu mới đã được phê duyệt triển khai.

Bà Nguyễn Thị Thu Sương - Trưởng phòng Phát triển Khoa học công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ trình bày tham luận tại Hội nghị.

Những kết quả bước đầu cho thấy chính sách đã tạo thêm động lực cho các tổ chức nghiên cứu hướng đến chuẩn quốc tế và đội ngũ tham gia thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu mở rộng đối tượng thụ hưởng, bổ sung chức danh chủ nhiệm chương trình, điều chỉnh cơ chế thù lao theo năng lực và kết quả đầu ra, đồng thời cập nhật các lĩnh vực công nghệ chiến lược phù hợp với định hướng phát triển mới.

Đánh giá bằng năng lực và sản phẩm thực chất

Tại hội nghị, GS.TS Phan Bách Thắng, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, dẫn chứng mô hình các Trung tâm xuất sắc tại Đại học Quốc gia Singapore (NUS), như Trung tâm Công nghệ lượng tử, Viện Khoa học Ung thư Singapore và các trung tâm nghiên cứu liên ngành.

GS.TS Phan Bách Thắng, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh trình bày tham luận tại Hội nghị.

Theo GS.TS Phan Bách Thắng, một Trung tâm xuất sắc không chỉ được xác định bằng số lượng nhà khoa học mà cần có chương trình nghiên cứu chuyên biệt, khả năng tích hợp đa ngành, đào tạo và duy trì nguồn nhân lực chất lượng cao, hội nhập quốc tế, kết nối với công nghiệp và có nguồn tài chính đủ để hoạt động bền vững.

Quan trọng hơn, hiệu quả của Trung tâm phải được phản ánh bằng những kết quả cụ thể như công bố khoa học, mức độ ảnh hưởng của công trình, bằng sáng chế, sản phẩm khoa học và công nghệ, khả năng thu hút nhà khoa học, nghiên cứu sinh và quy mô các hợp đồng hợp tác. Từ đó, ông đề xuất cách tiếp cận dựa trên năm yếu tố “định lực, tài lực, nhân lực, thực lực và sản lực”, trong đó tầm nhìn và nguồn lực cuối cùng phải được chuyển hóa thành sản phẩm và kết quả thực tế.

Ở góc độ triển khai chính sách, TS. Trịnh Xuân Thắng - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng tiêu chí hưởng ưu đãi cần phản ánh đầy đủ hơn năng lực và mức độ đóng góp của nhân sự. Ông đề xuất công nhận các công bố quốc tế thuộc cả hệ thống WoS và Scopus, xem xét vai trò của đồng tác giả, đồng thời có cơ chế phù hợp đối với những nhân sự có đóng góp nổi bật về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ nhưng chưa đáp ứng một số tiêu chí về học vị.

TS. Trịnh Xuân Thắng - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh trình bày tham luận tại Hội nghị.

Bên cạnh chính sách nhân lực, các ý kiến cũng tập trung vào cơ chế tài chính, quản trị, khai thác và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, chấp nhận rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời xem xét đặc thù của lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn cũng như khả năng mở rộng sự tham gia của các tổ chức ngoài công lập.

Theo định hướng của Thành phố, đến năm 2030 phấn đấu có ít nhất 5 Trung tâm nghiên cứu, ứng dụng và đổi mới sáng tạo tiệm cận trình độ quốc tế trong các lĩnh vực trọng tâm, hướng tới xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh trở thành trung tâm nghiên cứu, ứng dụng công nghệ cao của khu vực Đông Nam Á.

Cơ chế mới được kỳ vọng tạo nền tảng để các Trung tâm nghiên cứu phát triển theo hướng thực chất, có khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao, tăng cường liên kết nghiên cứu, chuyển giao và thương mại hóa kết quả, qua đó tạo ra các sản phẩm khoa học, công nghệ có giá trị và sức cạnh tranh cao hơn.

Nguyễn Tuyết