Tạo điều kiện đột phá cho kết quả nghiên cứu ra thị trường

Dự thảo Nghị quyết mới thể hiện sự kỳ vọng của Thành phố Hồ Chí Minh về việc tăng số lượng kết quả nghiên cứu được thương mại hóa, khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ và phát triển tài sản Nhà nước.

Ngày 08/9/2026, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị lấy ý kiến góp ý dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế thành lập, tham gia thành lập, góp vốn, quản lý và điều hành doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ. Khoảng 80 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các trường đại học, tổ chức khoa học và công nghệ, doanh nghiệp, hiệp hội cùng các chuyên gia, nhà khoa học đã tham dự Hội nghị.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Nguyễn Kỳ - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết dự thảo Nghị quyết nêu trên đã thể chế hóa trực tiếp hai định hướng lớn: (1) đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng; (2) sử dụng thẩm quyền đặc thù của đô thị đặc biệt để tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông tài sản trí tuệ, nguồn lực nghiên cứu và năng lực của đội ngũ nhà khoa học trong khu vực công.

Theo đó, Nghị quyết mới mang nhiều điểm đột phá (xem chi tiết ở phần dưới), vừa cụ thể hóa Nghị quyết 09-NQ/TW về tăng cường phân quyền và tạo thể chế cạnh tranh, vừa bám sát tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về tạo điều kiện để nhà khoa học làm kinh doanh.

Tại Hội nghị, bà Nguyễn Thị Thu Sương – Trưởng phòng Phát triển khoa học công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh) trình bày báo cáo về dự thảo Nghị quyết, gồm 3 Chương và 17 Điều. Theo bà Nguyễn Thị Thu Sương, Nghị quyết không bắt đầu từ con số 0 – mà kiến tạo một cơ chế thực thi đồng bộ, phù hợp với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố.

Bà Nguyễn Thị Thu Sương – Trưởng phòng Phát triển khoa học công nghệ (Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh) trình bày báo cáo về dự thảo Nghị quyết.

Cụ thể, việc mở rộng về kết quả nghiên cứu (Điều 3) sẽ không chỉ dừng ở “có kết quả” - mà phải biến kết quả thành quyền tài sản khai thác được. Hay rào cản 4 “điều kiện” (có kết quả nghiên cứu, pháp lý rõ ràng, tài sản góp vốn hợp pháp, có đề án phê duyệt) cho thấy Nghị quyết mở quyền nhưng không mở cửa vô điều kiện, không gây thất thoát tài sản và có khả năng kiểm soát xung đột lợi ích.

Toàn cảnh Hội nghị

Trong khuôn khổ Hội nghị, các đại biểu đều cho rằng dự thảo Nghị quyết lần này là một bước tiến rất quan trọng. Để Nghị quyết thực sự tạo ra sự thay đổi, đại biểu góp ý cần giải quyết được vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để người đứng đầu đơn vị công lập vừa bảo vệ được tài sản Nhà nước, vừa có đủ quyền và đủ sự an tâm để đưa những kết quả nghiên cứu có tiềm năng ra thị trường. Do đó, các đại biểu mong muốn Nghị quyết sau khi được ban hành sẽ thực sự trở thành cơ chế để người đứng đầu dám quyết định, nhà khoa học dám sáng tạo, doanh nghiệp dám đầu tư và công nghệ dám bước ra thị trường. Từ đó, hình thành một hệ sinh thái thương mại hóa kết quả nghiên cứu, trong đó tri thức được chuyển hóa thành công nghệ, công nghệ được chuyển hóa thành sản phẩm, sản phẩm tạo ra doanh thu và doanh thu quay trở lại đầu tư cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Đại biểu góp ý cho dự thảo Nghị quyết.

Mặt khác, đại biểu cũng cho rằng việc Thành phố Hồ Chí Minh xây dựng Nghị quyết này là rất cần thiết, vì điều quan trọng là hình thành được một cơ chế để tạo ra một hành lang đủ rõ để các bên có thể hợp tác, chia sẻ lợi ích và cùng chấp nhận những rủi ro hợp lý. Nếu Nghị quyết tạo được một môi trường mà nhà khoa học có động lực sáng tạo, cơ sở nghiên cứu dám thương mại hóa, doanh nghiệp có niềm tin để bỏ vốn và người có trách nhiệm đủ an tâm để ra quyết định, sẽ có nhiều hơn những kết quả nghiên cứu của Thành phố đi được hết con đường từ phòng thí nghiệm đến thị trường.

Một số điểm đột phá ở dự thảo Nghị quyết:

(1) Chuyển từ tư duy “chuyển giao kết quả nghiên cứu” sang cho phép hình thành chủ thể kinh doanh từ chính kết quả nghiên cứu.

(2) Tăng quyền tự chủ và trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở công lập. Dự thảo giao người đứng đầu phê duyệt Đề án và quyết định việc thành lập, tham gia thành lập, tham gia quản lý, điều hành, tham gia góp vốn theo điều kiện của Nghị quyết và pháp luật có liên quan, thay vì hình thành thêm nhiều tầng thủ tục xin ý kiến hành chính.

(3) Mở cơ chế sử dụng giá trị của tài sản trí tuệ và quyền tài sản làm nguồn lực góp vốn. Dự thảo không đồng nhất “kết quả nghiên cứu” với tài sản góp vốn, mà xác định tài sản góp vốn là quyền sở hữu trí tuệ, quyền tài sản hợp pháp và các tài sản được phép sử dụng; qua đó phù hợp hơn với bản chất của tài sản vô hình và hoạt động thương mại hóa công nghệ.

(4) Đổi mới cách xác định giá trị tài sản trí tuệ theo hướng linh hoạt nhưng có kiểm soát.

(5) Tạo hành lang để viên chức trực tiếp tham gia quá trình tạo giá trị từ tri thức. Viên chức có thể góp vốn, làm người đại diện theo ủy quyền, tham gia quản lý, điều hành hoặc làm việc tại doanh nghiệp khi đáp ứng điều kiện; đồng thời phải kê khai lợi ích liên quan, không tham gia quyết định giao dịch có xung đột lợi ích và bảo vệ bí mật, dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ của cơ sở công lập…

(6) Đặc biệt, dự thảo thể hiện bước chuyển từ “né rủi ro” sang “nhận diện, phân bổ và kiểm soát rủi ro” khi bắt buộc các đề án thành lập doanh nghiệp phải chủ động nhận diện rủi ro, xây dựng sẵn phương án phân chia lợi nhuận, xử lý lỗ, chuyển nhượng phần vốn, giải thể, phá sản cũng như phương án xử lý quyền sở hữu trí tuệ khi chấm dứt hoạt động.

Có thể thấy rằng, Nghị quyết mới nếu được ban hành sẽ trao quyền nhiều hơn, thể hiện sự kỳ vọng của Thành phố Hồ Chí Minh trong việc tăng số lượng kết quả nghiên cứu được thương mại hóa, khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ và phát triển tài sản Nhà nước.

Hoàng Kim