Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất Luật Bưu chính (sửa đổi) có quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình cho công nghệ mới

Chiều ngày 15/5/2026, Đoàn khảo sát thực tế của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) đã có buổi lảm việc với UBND Thành phố Hồ Chí Minh về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), tập trung làm rõ thực tiễn quản lý và các kiến nghị hoàn thiện chính sách trong bối cảnh chuyển đổi số.

Báo cáo tại buổi làm việc, ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu – Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết công tác quản lý nhà nước về bưu chính trên địa bàn Thành phố được triển khai đồng bộ, bám sát quy định của Luật Bưu chính và các văn bản hướng dẫn thi hành, duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người sử dụng. Giai đoạn 2021–2025, doanh thu lĩnh vực bưu chính của Thành phố đạt trung bình 20,58 tỷ đồng, chiếm hơn 30% tổng doanh thu toàn ngành.

Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu – Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh báo cáo tại buổi làm việc.

Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và chuyển đổi số lan rộng vào đời sống người dân và hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp – tổ chức làm thay đổi cấu trúc thị trường: dịch vụ chuyển phát thư, tài liệu truyền thống chững lại, trong khi nhu cầu chuyển phát gói nhỏ, kiện hàng gia tăng mạnh, đặc biệt là chuyển phát hàng hoá phục vụ Thương mại điện tử. Bên cạnh đó, thị trường có nhiều doanh nghiệp tham gia vào hoạt động chuyển phát với nhiều phân khúc, hệ sinh thái dịch vụ đa dạng nên người dân có xu hướng chuyển đổi từ sử dụng dịch vụ bưu chính phổ cập sang sử dụng dịch vụ khác nên dịch vụ bưu chính công ích giảm mạnh về sản lượng (khoảng 90% giai đoạn 2014–2025), trong khi tổng số hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính qua dịch vụ này giai đoạn 2018–2025 vẫn đạt trên 18 triệu hồ sơ.

Các doanh nghiệp bưu chính đã chủ động ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, vận hành; phát triển các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt; từng bước triển khai bưu chính xanh thông qua tối ưu tuyến phát, giảm vật liệu nhựa và sử dụng phương tiện năng lượng sạch.

Tuy vậy, Luật Bưu chính năm 2010 được xây dựng trong bối cảnh hoạt động bưu chính chủ yếu tập trung vào các dịch vụ truyền thống như chuyển phát thư, phát hành báo chí và chuyển phát bưu gửi nhỏ (2kg). Do đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về bưu chính không còn phù hợp với điều kiện thực tiễn. Đồng thời, hoạt động bưu chính đã có sự giao thoa rõ rệt giữa dịch vụ bưu chính và dịch vụ vận tải hàng hóa, logistics; trách nhiệm quản lý nhà nước giữa hoạt động vận tải hàng hóa, logistics và hoạt động cung ứng dịch vụ bưu chính chưa được phân định rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong quản lý chuyên ngành, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Thành phố kiến nghị sửa đổi Luật theo hướng bao quát đầy đủ các hoạt động liên quan như logistics, vận tải hàng hóa; bảo đảm thống nhất đầu mối quản lý; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Đồng thời, đề xuất phân cấp cho UBND cấp tỉnh chủ động khai thác tài nguyên không gian tầm thấp phục vụ hoạt động bưu chính.

Trong khuôn khổ buổi làm việc, ông Lâm Đình Thắng – Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết Thành phố đang thiếu không gian và cơ chế để thử nghiệm sandbox. Ông Thắng đề xuất Luật Bưu chính (sửa đổi) có quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình cho công nghệ mới có liên quan đến bưu chính, thay vì quy định cụ thể từng loại công nghệ. Còn trong Luật Đô thị đặc biệt thì sẽ phân cấp cho Thành phố được tự quyết loại hình công nghệ mới. Theo cách tiếp cận này, khi kết hợp với cơ chế phân cấp trong Luật Đô thị đặc biệt, sẽ tạo điều kiện để Thành phố chủ động triển khai mô hình thử nghiệm (sandbox), đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát theo tiêu chuẩn chung.

Ông Lâm Đình Thắng – Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh nêu đề xuất về Luật Bưu chính (sửa đổi).

Phát biểu kết luận, ông Nguyễn Phương Tuấn – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường ghi nhận sự chuẩn bị nghiêm túc, đầy đủ của Thành phố Hồ Chí Minh. Ông Nguyễn Phương Tuấn cho rằng các số liệu thống kê về doanh thu và sự phát triển của ngành bưu chính từ Thành phố đã phản ánh rõ nét xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ của ngành bưu chính, sẽ là cơ sở quan trọng đưa vào báo cáo thẩm tra, làm việc với cơ quan soạn thảo để hoàn thiện dự thảo luật, tránh chồng chéo giữa các quy định hiện hành. Ông Nguyễn Phương Tuấn cũng đề nghị Thành phố tiếp tục làm rõ các rào cản pháp lý, làm rõ cơ chế để địa phương tự chủ quản lý và khai thác tài nguyên không gian tầm thấp.

Trước đó, Đoàn khảo sát đã làm việc thực tế với một số doanh nghiệp bưu chính trên địa bàn. Các doanh nghiệp đánh giá hệ thống quy định hiện hành về cấp phép cơ bản đầy đủ, song kiến nghị cần hoàn thiện khung pháp lý đối với các dịch vụ mới phát sinh trong thương mại điện tử, đặc biệt là hoạt động thu hộ tiền hàng (COD), các dịch vụ gia tăng và cơ chế báo cáo dữ liệu. 

Đoàn khảo sát thực tế của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường và Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh trao đổi với Công ty Giao Hàng Nhanh. 

Đoàn khảo sát thực tế của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường và Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh trao đổi với Công ty SPX Express. 

Doanh nghiệp cũng đề xuất bảo đảm nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng, tránh phát sinh các cơ chế tài chính hoặc hỗ trợ có thể tạo chênh lệch lợi thế giữa các doanh nghiệp, đồng thời hoàn thiện.

Hoàng Kim