Đề xuất cơ chế mới thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Ngày 07/9, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh tổ chức Tọa đàm tham vấn ý kiến xây dựng dự thảo Nghị quyết quy định một số nội dung hỗ trợ thúc đẩy nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn Thành phố.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở các chính sách hỗ trợ tài chính mà còn ở cách tiếp cận mới: hỗ trợ theo nhu cầu thực tế, chấp nhận rủi ro khách quan trong hoạt động nghiên cứu và tạo điều kiện để công nghệ, sản phẩm khoa học đến gần hơn với thị trường.

Quang cảnh tọa đàm

Chuyển từ hỗ trợ "trọn gói" sang hỗ trợ theo nhu cầu thực tế

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Hữu Yên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố luôn xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững. Dự thảo Nghị quyết được thiết kế nhằm tháo gỡ các "điểm nghẽn" trong thực tiễn, thiết lập hành lang pháp lý an toàn, thông thoáng, đồng thời cung cấp nguồn lực tài chính thực chất, có trọng tâm nhằm đưa các kết quả nghiên cứu, sáng kiến đột phá trở thành các sản phẩm, giải pháp ứng dụng thiết thực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.

Ông Nguyễn Hữu Yên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, phát biểu tại tọa đàm

Đặc biệt, điểm thay đổi quan trọng của dự thảo Nghị quyết lần này là sự chuyển biến căn bản về phương thức hỗ trợ: chuyển từ phương thức hỗ trợ "trọn gói" sang hỗ trợ theo nhu cầu thực tiễn. Theo đó, các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân có thể chủ động lựa chọn từng cấu phần hỗ trợ riêng biệt, linh hoạt theo đúng nhu cầu phát sinh thực tế như mua sắm linh kiện đặc thù; thuê phòng thí nghiệm, hạ tầng tính toán đám mây; xử lý, gán nhãn dữ liệu trí tuệ nhân tạo; thực hiện kiểm định, chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy.

Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại tọa đàm là cơ chế chấp nhận rủi ro trong hoạt động nghiên cứu khoa học. Theo chia sẻ tại tọa đàm, hoạt động nghiên cứu luôn chứa đựng những yếu tố bất định. Một công nghệ có thể thành công về mặt kỹ thuật nhưng chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường; một hướng nghiên cứu có tiềm năng nhưng chưa đạt được độ chín cần thiết; sản phẩm sau nhiều lần thử nghiệm có thể vẫn chưa đạt kết quả như kỳ vọng.

Vì vậy, dự thảo đề xuất cơ chế bảo vệ và chấp nhận rủi ro đặt trong điều kiện người thực hiện tuân thủ quy trình kỹ thuật, phương pháp đã được phê duyệt và các quy định về quản lý tài chính, không có hành vi vụ lợi.

Theo ông Nguyễn Hữu Yên, khi các nhà khoa học, tổ chức, doanh nghiệp tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật và các quy định về quản lý tài chính, trường hợp dự án không đạt mục tiêu do nguyên nhân khách quan thì được xem xét miễn trừ trách nhiệm và thực hiện thanh, quyết toán kinh phí theo quy định. Điều này có thể góp phần giảm tâm lý e ngại khi nhà khoa học và doanh nghiệp tiếp cận những lĩnh vực công nghệ mới, có mức độ rủi ro cao.

Mở rộng cơ chế hỗ trợ

Theo ông Nguyễn Minh Huấn, Trưởng phòng Quản lý Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, dự thảo Nghị quyết tập trung vào ba nhóm nội dung lớn: các chính sách ưu đãi, hỗ trợ hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; cơ chế giao trực tiếp nhiệm vụ, chỉ định thầu đối với một số nhiệm vụ, dự án sử dụng ngân sách Thành phố; các quy định về trình tự, thủ tục, giám sát và hậu kiểm.

Trong đó, nhóm chính sách ưu đãi, hỗ trợ đối với nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ: các khoản mua sắm vật tư, nguyên liệu, linh kiện đặc thù phục vụ thử nghiệm; thuê vận hành hạ tầng kỹ thuật, phòng thí nghiệm, hạ tầng tính toán hiệu năng cao… có thể được hỗ trợ tối đa 50% chi phí hợp lệ, không quá 200 triệu đồng/dự án. Đối với hoạt động chuyển giao công nghệ, dự thảo quy định hỗ trợ 50% chi phí, tối đa 200 triệu đồng/năm cho một số dịch vụ như môi giới, thẩm định giá công nghệ, tư vấn pháp lý hợp đồng chuyển giao và đào tạo bí quyết kỹ thuật.

Ông Nguyễn Minh Huấn, Trưởng phòng Quản lý Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, trình bày tóm tắt dự thảo

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất nhiều nội dung, định mức hỗ trợ đối với các lĩnh vực quản trị và bảo vệ sở hữu trí tuệ; sản phẩm công nghệ số và vươn ra toàn cầu; tài sản số và thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox); thương mại hóa và doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off)… Đáng chú ý như hỗ trợ 50% phí thuê hạ tầng tính toán, tối đa 200 triệu đồng và 50% phí kiểm toán an ninh mạng, mã nguồn độc lập, tối đa 150 triệu đồng. Đây là những khoản hỗ trợ nhằm tạo môi trường thử nghiệm trước khi các giải pháp được triển khai rộng rãi.

Về cơ chế đặc thù, dự thảo đề xuất giao trực tiếp nhiệm vụ đổi mới sáng tạo đối với các vấn đề cấp bách (giao thông, y tế, an ninh) và ưu tiên chỉ định thầu chuyển đổi số. Trường hợp áp dụng giao trực tiếp nhiệm vụ là doanh nghiệp tự làm chủ công nghệ có khả năng giải quyết bài toán cấp bách của Thành phố, tổ chức sẵn sàng đối ứng 50% vốn, hoặc đóng góp 50% dự toán vào Quỹ phát triển đổi mới sáng tạo của Thành phố. Đối với chỉ định thầu, áp dụng cho các dự án trọng điểm sử dụng ngân sách Thành phố về hạ tầng và dữ liệu; nền tảng số (Bản sao số, Bản đồ số, trung tâm điều hành thông minh...); công nghệ đặc thù giải quyết điểm nghẽn đô thị từ kết quả Sandbox thành công.

Cùng với việc mở rộng cơ chế hỗ trợ, dự thảo đặt ra yêu cầu về thời gian xử lý hồ sơ, hướng tới thực hiện 100% thủ tục trực tuyến, phân loại và xử lý hồ sơ định kỳ hằng tháng. Theo đó, thời gian từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ đến khi có quyết định cấp vốn tối đa 25 ngày làm việc.

Chính sách phải giúp công nghệ đi đến thị trường

Tại tọa đàm, PGS.TS. Huỳnh Thanh Công, Phó Trưởng ban Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, cho rằng hoạt động thương mại hóa cần được tính đến ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng và xác định cơ hội ứng dụng, thay vì chờ đến khi quá trình nghiên cứu đã hoàn tất. Ông cũng lưu ý về khoảng trống thường được gọi là "thung lũng chết", nghĩa là giai đoạn công nghệ đã vượt qua bước nghiên cứu ban đầu nhưng chưa đủ điều kiện để phát triển thành sản phẩm thương mại. Đây là thời điểm các nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nghiệp cần thêm nguồn lực để hoàn thiện sản phẩm, kiểm chứng thị trường và triển khai thử nghiệm.

PGS.TS. Huỳnh Thanh Công, Phó Trưởng ban Khoa học và Công nghệ, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, trình bày tham luận

Các ý kiến tại tọa đàm cho rằng mức hỗ trợ cần được nghiên cứu theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với quy mô và tính chất của từng lĩnh vực công nghệ. Đặc biệt với các công nghệ chiến lược có nhu cầu đầu tư lớn, việc áp dụng một mức hỗ trợ chung có thể chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Ngoài ra, cần thúc đẩy các mô hình nghiên cứu theo đặt hàng thực tế của thị trường, doanh nghiệp và các bài toán phát triển của Thành phố.

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Hồ Viết Vẻ, Giám đốc Công ty TNHH Sigen, chia sẻ những khó khăn trong quá trình thương mại hóa các sản phẩm do doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển. Theo ông, khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và khả năng được thị trường chấp nhận vẫn còn lớn, đặc biệt khi doanh nghiệp phải tự đầu tư nguồn lực cho thử nghiệm, giới thiệu và chứng minh hiệu quả sản phẩm.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Nhung, Phó Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, cho rằng chính sách cần từng bước chuyển trọng tâm từ việc hỗ trợ xác lập quyền sang quản trị, khai thác thương mại và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Nhung, Phó Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo, Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, trình bày tham luận 

Theo dự thảo, doanh nghiệp công nghệ cao, công nghệ chiến lược, các startup được hỗ trợ mức 200 triệu đồng xây dựng hệ thống quản trị sở hữu trí tuệ nội bộ. Bên cạnh đó là các cơ chế hỗ trợ ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong nhận diện, giám sát, cảnh báo hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, các đại biểu đề xuất nghiên cứu mở rộng đối tượng hỗ trợ đối với trường đại học và viện nghiên cứu, vì đây là nơi xuất phát của nguồn tài sản trí tuệ lớn nhưng năng lực quản trị nội bộ còn hạn chế.

Ông Nguyễn Minh Huấn cho biết, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp thu, tổng hợp các ý kiến đóng góp và tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết để trình Hội đồng nhân dân Thành phố xem xét thông qua.

Lam Vân