Chuẩn bị cho kỷ nguyên lượng tử: Bước đi chiến lược của TP. Hồ Chí Minh

"Quantum-Ready không phải là chạy theo xu hướng công nghệ. Quantum-Ready là chuẩn bị năng lực" - thông điệp được ông Trần Trọng Tuyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, chia sẻ tại chương trình "Thành phố Hồ Chí Minh Quantum-Ready 2026".

Theo ông, Thành phố không tiếp cận công nghệ lượng tử như một xu hướng mang tính trình diễn hay chỉ dành cho các phòng thí nghiệm nghiên cứu, mà xem đây là cơ hội để chuẩn bị năng lực dài hạn cho tương lai, từ con người, dữ liệu, bảo mật, bài toán ứng dụng đến cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo.

Chương trình "HCMC Quantum-Ready Day 2026: Từ bài toán Thành phố đến năng lực doanh nghiệp và nguồn nhân lực tương lai" do Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh (SIHUB) phối hợp cùng VNQuantum Network và các đơn vị đối tác tổ chức ngày 17/6. Sự kiện nhằm góp phần nâng cao nhận thức chiến lược về công nghệ lượng tử, an toàn thông tin hậu lượng tử và chuẩn bị năng lực Quantum-Ready cho TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2026 - 2030.

Chủ động chuẩn bị từ sớm

Ông Trần Trọng Tuyên cho biết, trong bối cảnh các công nghệ lõi đang ngày càng quyết định năng lực cạnh tranh của các quốc gia và đô thị, TP. Hồ Chí Minh xác định cần tiếp cận sớm, hiểu đúng và chuẩn bị có hệ thống đối với những công nghệ chiến lược mới, thay vì chờ đến khi công nghệ trở nên phổ biến mới bắt đầu hành động.

Ông Trần Trọng Tuyên, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, phát biểu tại sự kiện

Công nghệ lượng tử không chỉ là một hướng nghiên cứu khoa học mới mà đang được nhiều quốc gia xem là nền tảng đột phá của kỷ nguyên số. Công nghệ này có mối liên hệ chặt chẽ với các lĩnh vực chiến lược như dữ liệu, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin, công nghệ không gian và hạ tầng số. Đối với TP. Hồ Chí Minh, điều quan trọng không phải là khi nào sở hữu máy tính lượng tử, mà là cần chuẩn bị những năng lực gì ngay từ hôm nay để sẵn sàng bước vào kỷ nguyên lượng tử và an toàn hậu lượng tử.

"Quantum-Ready là năng lực của con người, từ kỹ sư, giảng viên, nhà nghiên cứu đến đội ngũ quản lý và doanh nghiệp; là năng lực bảo vệ dữ liệu dài hạn; là khả năng nhận diện các bài toán thực tiễn; và là năng lực phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng chuyên gia trong nước cũng như quốc tế", ông Tuyên nhấn mạnh.

PGS.TS. Nguyễn Thời Trung, Viện trưởng Viện Khoa học Tính toán và Trí tuệ nhân tạo (Trường Đại học Văn Lang), cho rằng Quantum-Ready đối với Thành phố không phải là mua máy tính lượng tử mà là chuẩn bị "bài toán lớn, dữ liệu lớn và năng lực tính toán sẵn sàng". Ông đề xuất cần có một đầu mối cấp Thành phố để kết nối các nguồn lực nghiên cứu hiện còn phân tán, đồng thời khuyến khích các nhà khoa học chủ động nâng cấp các bài toán nghiên cứu lên mức độ phức tạp cao hơn nhằm sẵn sàng tiếp cận các công cụ lượng tử trong tương lai.

Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ cũng bày tỏ kỳ vọng chương trình sẽ trở thành điểm khởi đầu cho một lộ trình hành động cụ thể, hướng tới xây dựng mạng lưới chuyên gia lượng tử, hình thành các chương trình đào tạo chuyên sâu, xây dựng danh mục bài toán thí điểm của Thành phố và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao nhận thức về an toàn hậu lượng tử trong các hệ thống dữ liệu quan trọng.

Từ bài toán đô thị đến cơ hội ứng dụng công nghệ lượng tử

Tại phiên thảo luận, các chuyên gia đã chia sẻ nhiều góc nhìn về khả năng ứng dụng công nghệ lượng tử trong giải quyết các bài toán thực tiễn của đô thị và doanh nghiệp.

Theo TS. Trần Nguyên Lân, Trưởng nhóm QuantumLab, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh), công nghệ lượng tử hiện nay không còn là khái niệm hoàn toàn xa vời mà đã mở ra những hướng tiếp cận mới trong tối ưu hóa các hệ thống phức tạp. Với khả năng mô hình hóa các vấn đề thực tế thành các bài toán tối ưu hóa nhị phân, các thuật toán lượng tử hoặc thuật toán lấy cảm hứng từ lượng tử có thể hỗ trợ tìm kiếm lời giải hiệu quả hơn cho nhiều lĩnh vực.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, các ứng dụng tiềm năng bao gồm tối ưu hóa giao thông đô thị nhằm giảm thời gian chờ tại các nút giao, tối ưu hóa logistics và vận chuyển hàng hóa, cũng như hỗ trợ quy hoạch mạng lưới hạ tầng như các tuyến metro và hệ thống giao thông công cộng.

Các chuyên gia, diễn giả trình bày báo cáo tham luận tại chương trình 

Tuy nhiên, công nghệ lượng tử vẫn đang trong giai đoạn phát triển và chi phí đầu tư còn rất lớn. TS. Trần Nguyên Lân cho rằng Thành phố có thể lựa chọn lộ trình phù hợp hơn bằng cách tận dụng các hệ thống tính toán hiệu năng cao hiện có để triển khai các thuật toán lấy cảm hứng từ lượng tử. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng giúp hình thành tư duy lượng tử, tích lũy kinh nghiệm và sẵn sàng khai thác các nền tảng điện toán lượng tử khi công nghệ trưởng thành hơn trong tương lai.

Về an toàn hậu lượng tử, TS. Dương Hoàng Dũng, chuyên gia từ Đại học Wollongong (Australia), cảnh báo nguy cơ dữ liệu bị thu thập từ hiện tại nhưng sẽ được giải mã trong tương lai khi năng lực tính toán lượng tử đủ mạnh. Đây là rủi ro đặc biệt đáng lưu ý đối với các hệ thống dữ liệu cần bảo mật lâu dài như chính quyền số, ngân hàng, y tế hay các hạ tầng thông tin trọng yếu.

Các chuyên gia, diễn giả tại phiên tọa đàm với chủ đề: Doanh nghiệp, chuyên gia và đại học cần chuẩn bị gì cho thời kỳ hậu lượng tử?

Theo các chuyên gia, thay vì thay đổi toàn bộ hệ thống ngay lập tức, các cơ quan và doanh nghiệp cần bắt đầu bằng việc kiểm kê các hệ thống mã hóa đang sử dụng, đánh giá mức độ sẵn sàng của các nền tảng công nghệ và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp. Các tổ chức cần ưu tiên bảo vệ những dữ liệu có vòng đời lưu trữ dài, đặc biệt là các hồ sơ tài chính, hồ sơ y tế hoặc các chứng từ cần lưu giữ trên hàng chục năm. Giải pháp được khuyến nghị là áp dụng các mô hình mã hóa lai, kết hợp giữa các công nghệ bảo mật truyền thống và các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử.

Các chuyên gia cũng đề xuất hình thành các nhóm làm việc chuyên sâu về tính toán lượng tử, mật mã hậu lượng tử; thúc đẩy sự kết nối giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý; đồng thời xây dựng các môi trường thử nghiệm để đưa các ý tưởng nghiên cứu vào thực tiễn.

Lam Vân