Chuẩn hóa cao Sâm Lai Châu, mở hướng phát triển sản phẩm dược liệu

Nghiên cứu đã xây dựng quy trình chiết xuất và tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng cao Sâm Lai Châu, đồng thời đánh giá bước đầu tính an toàn và một số tác dụng dược lý. Kết quả tạo cơ sở khoa học để chuẩn hóa dược liệu, nâng cao giá trị Sâm Lai Châu và hướng đến phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Quang cảnh hội đồng nghiệm thu tại Sở Khoa học và Công nghệ ngày 14/8/2026.

Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM vừa tổ chức hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học “Nghiên cứu quy trình chiết xuất và thử tác dụng dược lý trên cao chuẩn hóa từ Sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus K.Komatsu, S.Zhu & S.Q.Cai)”. Nhiệm vụ do Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM chủ trì, DS.CK II Nguyễn Phương Nam làm chủ nhiệm.

Sâm Lai Châu là dược liệu có giá trị, giàu saponin đặc trưng và được định hướng bảo tồn, phát triển thông qua các vùng trồng. Trong bối cảnh nguồn Sâm Lai Châu tự nhiên ngày càng cạn kiệt, việc kiểm soát chất lượng nguyên liệu trồng và nghiên cứu phương pháp chế biến phù hợp là cần thiết để nâng cao giá trị dược liệu. Sâm Lai Châu cũng được xác định là một trong 100 dược liệu có giá trị y tế, kinh tế cao, ưu tiên phát triển giai đoạn 2020 - 2030. Từ đó, nhiệm vụ tập trung chuẩn hóa nguyên liệu, xây dựng quy trình chiết xuất, kiểm soát chất lượng cao chiết và đánh giá tính an toàn, tác dụng dược lý, qua đó tạo cơ sở khoa học để phát triển sản phẩm cao Sâm Lai Châu có chất lượng ổn định.

Mục tiêu của nhiệm vụ nhằm nghiên cứu quy trình chiết xuất và đánh giá tác dụng dược lý trên cao chuẩn hóa từ Sâm Lai Châu trồng. Trong đó, nhóm nghiên cứu tập trung xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và kiểm nghiệm nguyên liệu; nghiên cứu quy trình chiết xuất cao đặc; đồng thời đánh giá tính an toàn và tác dụng dược lý của cao chuẩn hóa Sâm Lai Châu.

TS. Dương Hồng Tố Quyên -  đại diện nhóm nghiên cứu nhiệm vụ báo cáo tóm tắt tại Hội đồng nghiệm thu.

Về phương pháp nghiên cứu, nhóm thực hiện tiến hành thu thập, định danh và kiểm nghiệm mẫu Sâm Lai Châu trồng; xây dựng, thẩm định phương pháp định lượng các ginsenosid đặc trưng; khảo sát và tối ưu điều kiện chiết xuất để tạo cao đặc chuẩn hóa. Trên sản phẩm cao thu được, nhóm tiếp tục xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, theo dõi độ ổn định và thực nghiệm trên động vật để đánh giá tính an toàn cùng một số tác dụng dược lý.

Theo nhóm thực hiện, nhiệm vụ đã hình thành chuỗi sản phẩm tương đối hoàn chỉnh, từ chuẩn hóa nguyên liệu Sâm Lai Châu trồng, xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng đến tạo cao đặc chuẩn hóa và đánh giá tính an toàn, tác dụng dược lý.

Trong đó, nhóm nghiên cứu xây dựng được tiêu chuẩn cơ sở đối với Sâm Lai Châu trồng với các chỉ tiêu về cảm quan, vi phẫu, độ ẩm, tạp chất, tro toàn phần, định tính và định lượng hoạt chất; đồng thời xây dựng, thẩm định quy trình định lượng đồng thời 6 ginsenosid gồm Rg1, MR2, Rb1, NR4, NFc và Rd bằng phương pháp HPLC. Kết quả khảo sát cho thấy Sâm Lai Châu trồng khoảng 4-5 năm tuổi có hàm lượng ginsenosid cao, tạo cơ sở lựa chọn nguồn nguyên liệu phù hợp cho quá trình chiết xuất.

Thành viên Hội đồng nhận xét, đánh giá kết quả nhiệm vụ.

Từ nguồn nguyên liệu đạt tiêu chuẩn, nhóm nghiên cứu đã xác định được điều kiện chiết xuất phù hợp và xây dựng quy trình chiết cao đặc Sâm Lai Châu chuẩn hóa. Quy trình được kiểm chứng trên 3 lô, với hiệu suất chiết từ 42,12% đến 45,28%; tổng lượng cao thu được đạt 330 g, vượt mức sản phẩm đăng ký. Ba lô cao đều đạt yêu cầu về độ tái lặp và chất lượng. Cùng với đó, nhiệm vụ xây dựng tiêu chuẩn cơ sở cho cao đặc Sâm Lai Châu, kiểm soát các chỉ tiêu về độ ẩm, kim loại nặng, vi sinh, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và hàm lượng 6 ginsenosid đặc trưng. Sau 6 tháng theo dõi, các hoạt chất chính vẫn nằm trong giới hạn tiêu chuẩn, qua đó bước đầu xác định thời hạn sử dụng dự kiến của cao đặc là 12 tháng.

Kết quả thử nghiệm cho thấy, cao đặc Sâm Lai Châu bước đầu bảo đảm tính an toàn trên mô hình thực nghiệm. Bên cạnh đó, sản phẩm ghi nhận tác dụng tăng lực, giải lo âu và được khảo sát thêm về tác dụng chống trầm cảm, tăng cường miễn dịch. Các kết quả này tạo cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, đánh giá khả năng phát triển sản phẩm từ cao Sâm Lai Châu.

Hội đồng nghiệm thu chụp hình lưu niệm cùng nhóm nghiên cứu.

Theo đánh giá của Hội đồng, nhiệm vụ đã xây dựng được quy trình và tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng cho nguyên liệu và cao Sâm Lai Châu, góp phần chuẩn hóa dược liệu, tạo cơ sở mở rộng sản xuất, chuyển giao công nghệ và phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Hội đồng thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ, đồng thời đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp thu các ý kiến góp ý để tiếp tục hoàn thiện kết quả và nâng cao khả năng ứng dụng trong thực tiễn.

Nguyễn Tuyết