Phát huy tài năng trẻ lĩnh vực khoa học công nghệ: Từ nền tảng hiện có đến định hướng mới

Ngày 30/7, Đoàn giám sát của Ban Thường vụ Thành Đoàn TP. Hồ Chí Minh có buổi làm việc với Sở Khoa học và Công nghệ về tình hình triển khai Đề án "Phát hiện, bồi dưỡng và phát huy tài năng trẻ Việt Nam giai đoạn 2022-2030" của Thủ tướng Chính phủ trên địa bàn Thành phố.

Buổi làm việc không chỉ đánh giá kết quả thực hiện trong thời gian qua mà còn mở ra định hướng mới nhằm xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ phát triển tài năng trẻ với sự tham gia của cơ quan quản lý nhà nước, các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức Đoàn và cộng đồng doanh nghiệp.

Buổi làm việc diễn ra tại Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, chiều ngày 30/7/2026

Theo ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, trong bối cảnh mới sau khi hợp nhất, công tác phát hiện, bồi dưỡng và phát huy tài năng trẻ tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, được lồng ghép vào các chương trình khoa học và công nghệ giai đoạn 2026-2030. Cùng với việc phát huy các cơ chế đặc thù hiện có, Sở hướng đến xây dựng môi trường thuận lợi để đội ngũ nhà khoa học trẻ tham gia giải quyết các bài toán phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.

Thực tế những năm qua cho thấy TP. Hồ Chí Minh đã từng bước hình thành hệ sinh thái khá toàn diện dành cho lực lượng nghiên cứu trẻ. Tiêu biểu là Chương trình Vườn ươm khoa học và công nghệ trẻ được duy trì từ năm 1997 và liên tục đổi mới phương thức triển khai. Riêng giai đoạn 2018-2022, chương trình đã hỗ trợ kinh phí cho 133 nhiệm vụ nghiên cứu, huy động 1.260 nhà khoa học trẻ tham gia, công bố 133 bài báo khoa học, trong đó có 101 bài thuộc danh mục ISI/Scopus; đồng thời tạo ra các sáng chế, giải pháp hữu ích và bước đầu thương mại hóa nhiều kết quả nghiên cứu.

Song song đó, Giải thưởng Sinh viên Nghiên cứu khoa học Euréka khẳng định vị thế là sân chơi học thuật uy tín dành cho sinh viên cả nước khi thu hút hơn 12.500 sinh viên đến từ 182 trường đại học, cao đẳng với hơn 3.600 đề tài nghiên cứu. Nhiều đề tài sau giải thưởng tiếp tục được phát triển, góp phần bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo của Thành phố.

Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ phát biểu, trao đổi tại buổi làm việc

Không chỉ tập trung vào nghiên cứu khoa học, Thành phố còn mở rộng hoạt động phát hiện tài năng thông qua nhiều cuộc thi, giải thưởng và hoạt động trải nghiệm như I-Star (Giải thưởng Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp), Robot, UAV Soccer, Ngày hội STEM hay các chương trình phổ biến khoa học dành cho học sinh. Thành phố cũng đã hỗ trợ hình thành 45 cơ sở ươm tạo và đồng hành cùng hơn 3.000 dự án khởi nghiệp sáng tạo của thanh niên, sinh viên, góp phần tạo nguồn nhân lực khoa học và công nghệ chất lượng cao cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Những kết quả này cho thấy TP. Hồ Chí Minh đã hình thành nền tảng quan trọng trong phát hiện và bồi dưỡng tài năng trẻ. Tuy nhiên, để nguồn nhân lực này phát huy hiệu quả cao hơn, Thành phố cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ, tăng cường kết nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để các kết quả nghiên cứu sớm đi vào thực tiễn.

Một trong những nội dung được quan tâm trao đổi là việc xây dựng cơ sở dữ liệu về tài năng trẻ. Mặc dù Thành phố đã có nhiều chương trình hỗ trợ nghiên cứu, tổ chức các giải thưởng và hoạt động phát hiện nhân tài, song dữ liệu về đội ngũ nhà khoa học trẻ vẫn còn phân tán, thiếu sự kết nối xuyên suốt giữa các đơn vị. Theo đó, Sở Khoa học và Công nghệ đề xuất phối hợp với Thành Đoàn xây dựng cơ sở dữ liệu nhà khoa học trẻ trên nền tảng dữ liệu chuyên gia hiện có của Sở. Hệ thống được định hướng trở thành nền tảng hỗ trợ quản lý, kết nối và khai thác hiệu quả nguồn nhân lực khoa học trẻ, đồng thời góp phần hỗ trợ Thành phố phát hiện, theo dõi, bồi dưỡng và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực khoa học trẻ trong từng lĩnh vực ưu tiên.

Ông Nguyễn Đăng Khoa, Phó Bí thư Thành Đoàn TP. Hồ Chí Minh, đại diện Đoàn giám sát, phát biểu trao đổi tại buổi làm việc 

Tại buổi làm việc, các ý kiến cũng cho rằng cần tiếp tục đổi mới cơ chế hỗ trợ để người trẻ có thêm cơ hội phát huy năng lực nghiên cứu. Trong đó, đề xuất nghiên cứu triển khai cơ chế "thẻ định danh nhà khoa học trẻ" nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tiếp cận phòng thí nghiệm, cơ sở nghiên cứu và các nguồn lực phục vụ hoạt động khoa học. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế tài chính đối với các nhiệm vụ khoa học và công nghệ dành cho người trẻ, góp phần tạo môi trường thuận lợi để các ý tưởng mới được nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển.

Một vấn đề được quan tâm nữa khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Sở Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục phối hợp với Thành Đoàn và các đơn vị liên quan thúc đẩy hoạt động truyền thông, kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu, nâng cao giá trị ứng dụng và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường, tạo động lực để đội ngũ nghiên cứu trẻ tiếp tục cống hiến.

Đại diện Đoàn giám sát, ông Nguyễn Đăng Khoa, Phó Bí thư Thành Đoàn ghi nhận và đánh giá cao vai trò của Sở Khoa học và Công nghệ trong việc đồng hành cùng thanh niên thông qua các chương trình nâng cao năng lực số, hỗ trợ nghiên cứu khoa học, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Hai bên thống nhất tiếp tục tăng cường phối hợp trong các nội dung xây dựng cơ sở dữ liệu tài năng trẻ, hoàn thiện cơ chế hỗ trợ nghiên cứu và thúc đẩy kết nối giữa nhà khoa học với doanh nghiệp.

Lam Vân