Ứng dụng GIS, AI mở rộng năng lực cảnh báo ngập triều cho sản xuất nông nghiệp

Ứng dụng GIS, viễn thám và AI, nghiên cứu đã xây dựng hệ thống hỗ trợ giám sát, dự báo và cảnh báo sớm ngập triều đối với vùng sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao khả năng chủ động ứng phó, giảm thiểu rủi ro trong điều kiện biến đổi khí hậu.

Quang cảnh hội đồng nghiệm thu tại Sở Khoa học và Công nghệ ngày 6/8/2026.

Sở Khoa học và Công nghệ TP. HCM vừa tổ chức hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học “Nghiên cứu ứng dụng GIS và viễn thám trong giám sát và cảnh báo ngập triều Thành phố Hồ Chí Minh trong điều kiện biến đổi khí hậu”. Nhiệm vụ do Trường Đại học Nông Lâm TP. HCM chủ trì, TS. Nguyễn Thị Huyền làm chủ nhiệm.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, TP. HCM đang đối mặt với nhiều rủi ro từ các hiện tượng khí hậu cực đoan, trong đó có ngập triều, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội. Trong khi đó, các bản tin dự báo, cảnh báo hiện nay chủ yếu cung cấp thông tin tổng quát tại các trạm quan trắc, chưa thể hiện chi tiết đến từng vị trí, khả năng cập nhật theo thời gian thực và mức độ trực quan cho người sử dụng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có giải pháp giám sát, dự báo và cảnh báo ngập triều chủ động, kịp thời và dễ tiếp cận hơn. Việc ứng dụng GIS, viễn thám, công nghệ thông tin và truyền thông để xây dựng hệ thống dữ liệu và cảnh báo được xem là hướng phù hợp, góp phần hỗ trợ cơ quan quản lý ra quyết định, đồng thời giúp người dân và các đơn vị sản xuất chủ động ứng phó, hạn chế thiệt hại do ngập triều gây ra.

GS.TS. Nguyễn Kim Lợi - Đại diện nhóm nghiên cứu báo cáo tóm tắt nhiệm vụ.

Mục tiêu nhiệm vụ nhằm nghiên cứu ứng dụng GIS và viễn thámgiám sát và cảnh báo ngập triều tác động đến sản xuất nông nghiệp TP. HCM trong điều kiện biến đổi khí hậu hướng đến sản xuất nông nghiệp bền vững.

Với các mục tiêu cụ thể: (1) Xây dựng phần mềm quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu GIS về hiện trạng đường bờ sông từ dữ liệu địa hình và được cập nhật mới từ dữ liệu ảnh vệ tinh. (2) Xây dựng WebGIS cảnh báo ngập triều tác động đến sản xuất nông nghiệp và chia sẻ thông tin nhanh qua phương tiện điện thoại thông minh, nhằm cung cấp giải pháp ứng phó kịp thời để hạn chế tác động tiêu cực. (3)  Đào tạo nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ GIS và Viễn thám trong công tác phát triển và sản xuất nông nghiệp bền vững khu vực TP. HCM.

Về phương pháp nghiên cứu, nhiệm vụ tiếp cận theo quan điểm hệ thống, hướng đa ngành, liên ngành, phối hợp GIS, viễn thám, AI, công nghệ thông tin và truyền thông, môi trường và tài nguyên, khí tượng thủy văn, biến đổi khí hậu, nông nghiệp và quản lý đất đai. Nhóm nghiên cứu tiến hành thu thập dữ liệu quan trắc khí tượng thủy văn, dữ liệu nền địa hình, viễn thám, sử dụng đất, công trình thủy lợi và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ hệ thống giám sát, cảnh báo ngập triều.

Từ cơ sở dữ liệu, các dữ liệu đầu vào được trích xuất để huấn luyện, hiệu chỉnh và kiểm định mô hình AI; kết quả mô phỏng, dự báo ngập triều được cập nhật vào hệ thống cơ sở dữ liệu. Người sử dụng có thể theo dõi trực quan, cập nhật diễn biến ngập triều thông qua WebGIS trên cả thiết bị máy tính và điện thoại di động.

Theo nhóm nghiên cứu, qua 24 tháng thực hiện (từ tháng 7/2024 đến tháng 7/2026), nhiệm vụ đã hình thành nhiều sản phẩm có khả năng ứng dụng thực tiễn. Nhóm nghiên cứu xây dựng cơ sở dữ liệu GIS về đường bờ sông và diễn biến xói lở, bồi tụ giai đoạn 2005-2024; phát triển phần mềm quản lý, khai thác dữ liệu; đồng thời xây dựng bộ bản đồ số phân vùng rủi ro sản xuất nông nghiệp do ngập triều dưới tác động của biến đổi khí hậu đến cuối thế kỷ XXI.

Nhiệm vụ xây dựng mô hình AI dự báo vị trí, thời gian và độ sâu ngập triều trong thời hạn ngắn 1-3 ngày. Kết quả dự báo được tích hợp với dữ liệu địa hình và các lớp GIS để thành lập bản đồ ngập, xác định vùng sản xuất nông nghiệp có nguy cơ bị ảnh hưởng. Các dữ liệu và kết quả dự báo tiếp tục được tích hợp trên WebGIS, hỗ trợ khai thác thông tin quan trắc, bản đồ ngập và cảnh báo trên máy tính, điện thoại thông minh.

Thành viên Hội đồng nhận xét, đánh giá kết quả nhiệm vụ.

Bên cạnh đó, nhiệm vụ xây dựng tài liệu đào tạo về ứng dụng GIS và viễn thám phục vụ giám sát đường bờ sông, quản trị cơ sở dữ liệu và khai thác WebGIS cảnh báo ngập triều. Phần mềm quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu GIS về hiện trạng đường bờ sông đã được Cục Bản quyền tác giả chấp thuận đơn đăng ký hợp lệ ngày 6/5/2026.

Kết quả nhiệm vụ góp phần hình thành chuỗi công cụ từ dữ liệu GIS, mô hình AI đến bản đồ ngập và WebGIS cảnh báo, có giá trị thực tiễn trong giám sát, cảnh báo sớm và quản lý rủi ro ngập triều. Các sản phẩm có thể hỗ trợ cơ quan quản lý, người dân và các đơn vị sản xuất nông nghiệp chủ động ứng phó với ngập triều, đồng thời tạo nền tảng để tiếp tục chuyển giao, mở rộng ứng dụng trong điều kiện biến đổi khí hậu.

 Hội đồng thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ, đồng thời đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp thu, bổ sung một số nội dung theo góp ý để tiếp tục hoàn thiện kết quả nghiên cứu.

Hội đồng nghiệm thu chụp hình lưu niệm cùng nhóm nghiên cứu.

Nguyễn Tuyết