Biến chất thải thành nguồn tài nguyên: Công nghệ nuôi Ruồi lính đen mở hướng phát triển nông nghiệp tuần hoàn

Kết quả nghiên cứu không chỉ xây dựng được quy trình nuôi Ruồi lính đen hiệu quả, mà còn mở ra hướng tiếp cận mô hình kinh tế tuần hoàn: biến các loại phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi thành nguồn nguyên liệu giàu protein phục vụ sản xuất phân bón hữu cơ và các chế phẩm có giá trị.

Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh vừa tổ chức Hội đồng tư vấn nghiệm thu nhiệm vụ khoa học và công nghệ "Nghiên cứu và ứng dụng công nghệ trong chăn nuôi Ruồi lính đen (Hermetia illucens) để xử lý chất thải nông nghiệp và sản xuất thức ăn chăn nuôi/thủy sản ở tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu". Nhiệm vụ do GS.TS. Dương Nguyên Khang làm chủ nhiệm, Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Khoa học Công nghệ (Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh) chủ trì thực hiện.

Bài toán từ thực tiễn phát triển nông nghiệp

Theo nhóm nghiên cứu, khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu đang đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng từ lượng chất thải hữu cơ phát sinh trong các hoạt động sản xuất nông nghiệp. Chỉ riêng lĩnh vực chăn nuôi, ước tính mỗi ngày phát sinh khoảng 2.700 tấn chất thải hữu cơ, tương đương gần 1 triệu tấn mỗi năm. Bên cạnh đó, hoạt động trồng trọt cũng tạo ra lượng lớn phụ phẩm nông nghiệp, trong đó, lượng rơm rạ và trấu phát sinh ước đạt 150.000 - 170.000 tấn/năm. Ngoài ra, các hoạt động thương mại, dịch vụ ăn uống cũng phát sinh nguồn rác thải thực phẩm đáng kể. Tuy nhiên, các nguồn phụ phẩm và chất thải này chưa được xử lý hiệu quả, dẫn đến nguy cơ lãng phí tài nguyên và gia tăng áp lực lên môi trường.

GS.TS. Dương Nguyên Khang, đại diện nhóm nghiên cứu trình bày kết quả thực hiện nhiệm vụ

Trong khi đó, ngành chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản cũng đang chịu áp lực từ sự khan hiếm và chi phí ngày càng tăng của các nguồn nguyên liệu giàu đạm như bột cá hay đậu nành. Bài toán đặt ra là làm thế nào vừa giảm lượng chất thải hữu cơ, vừa tạo ra nguồn nguyên liệu mới phục vụ sản xuất với chi phí hợp lý và thân thiện với môi trường.

Ruồi lính đen (Hermetia illucens) là một trong những loài côn trùng có khả năng chuyển hóa chất hữu cơ hiệu quả nhất hiện nay. Ấu trùng của loài này có thể sử dụng nhiều loại phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi làm nguồn thức ăn, sau đó chuyển hóa thành sinh khối giàu protein và lipid trong thời gian ngắn. Phần phụ phẩm còn lại sau quá trình nuôi tiếp tục được tận dụng để sản xuất phân bón hữu cơ và các chế phẩm sinh học, tạo nên chu trình khép kín, giảm lượng chất thải phát sinh ra môi trường.

Mặc dù công nghệ nuôi Ruồi lính đen đã được nghiên cứu tại nhiều quốc gia, việc ứng dụng tại Việt Nam vẫn còn gặp không ít khó khăn do điều kiện khí hậu, nguồn nguyên liệu và quy mô sản xuất nhỏ lẻ, chưa có quy trình kỹ thuật chuẩn… Vì vậy, đề tài được thực hiện với mục tiêu xây dựng mô hình nuôi ấu trùng Ruồi lính đen nhằm tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi để sản xuất nguồn protein thay thế cho vật nuôi và thủy sản; góp phần mang lại lợi ích kinh tế cho người chăn nuôi, giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ chất thải vật nuôi.

Mô hình nuôi Ruồi lính đen hiệu quả, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Trên cơ sở khảo sát hiện trạng phát sinh phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi và nhu cầu ứng dụng công nghệ tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu, nhóm nghiên cứu đã tiến hành đánh giá khả năng sử dụng các nguồn nguyên liệu phổ biến như phân gà, phân vịt, phân heo và phụ phẩm thực vật trong nuôi ấu trùng Ruồi lính đen; tối ưu các thông số kỹ thuật về khẩu phần dinh dưỡng, độ ẩm nền nuôi, chế độ cho ăn và hiệu quả chuyển hóa sinh khối.

Hội đồng tư vấn nghiệm thu nhiệm vụ do Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 28/7/2026

Theo nhóm nghiên cứu, một trong những đóng góp mới của đề tài là cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc ứng dụng công nghệ chăn nuôi Ruồi lính đen trong xử lý chất thải nông nghiệp và sản xuất nguồn nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, thủy sản; đồng thời xây dựng và đánh giá đồng bộ mô hình chăn nuôi Ruồi lính đen sử dụng nhiều nguồn nguyên liệu hữu cơ khác nhau, qua đó xác định được khả năng tận dụng các nguồn phụ phẩm và chất thải nông nghiệp sẵn có tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu không chỉ xây dựng được quy trình kỹ thuật chăn nuôi ấu trùng Ruồi lính đen sử dụng phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi, mà còn phát triển các quy trình chế biến sâu sau thu hoạch nhằm nâng cao giá trị của sản phẩm.

Các thành viên hội đồng nhận xét, đánh giá nghiệm thu nhiệm vụ

Theo đó, ấu trùng Ruồi lính đen có khả năng chuyển hóa hiệu quả các loại nguyên liệu, với năng suất đạt từ 60-100 kg/ngày/mô hình, tỷ lệ sống đạt 80-95%. Các mô hình sử dụng nguyên liệu phân gà và phân vịt cho hiệu quả cao nhất về năng suất sinh khối và tỷ lệ sống của ấu trùng. Sản phẩm ấu trùng thu được có hàm lượng protein cao (khoảng 35-40%), có thể sử dụng làm nguồn thức ăn thay thế trong chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Phụ phẩm sau nuôi có thể tận dụng làm phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học, góp phần hoàn thiện chu trình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn.

Đại diện nhóm nghiên cứu cho biết, công nghệ nuôi Ruồi lính đen cũng giúp giảm đáng kể lượng chất thải hữu cơ tồn lưu, với hiệu quả giảm chất thải đạt khoảng 50-70%, đồng thời hạn chế phát sinh mùi hôi và góp phần giảm ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi. Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu đã triển khai 6 mô hình ứng dụng tại địa phương; tổ chức các lớp tập huấn và hoạt động chuyển giao kỹ thuật cho cán bộ chuyên môn, nông dân nhằm đánh giá tính khả thi của công nghệ trong điều kiện sản xuất thực tế. Kết quả cho thấy, công nghệ nuôi Ruồi lính đen có khả năng áp dụng và mở rộng quy mô tại các trang trại, cơ sở sản xuất nông nghiệp, hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực xử lý chất thải hữu cơ.

Hội đồng nghiệm thu đánh giá đề tài có ý nghĩa thực tiễn cao, hướng nghiên cứu phù hợp với yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải. Kết quả nghiên cứu đã xây dựng được các quy trình công nghệ và mô hình ứng dụng có khả năng triển khai trong thực tế. Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và chất thải hữu cơ làm nguyên liệu nuôi Ruồi lính đen giúp giảm đáng kể chi phí xử lý chất thải, đồng thời tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên sinh học và hình thành chuỗi giá trị mới trong sản xuất nông nghiệp bền vững.

Lam Vân