Cú hích từ việc "gỡ bỏ" tầng nấc trung gian

Trình bày tham luận tại hội thảo, TS Vũ Chiến Thắng, Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cho biết trong gần một năm qua, thay đổi lớn nhất mà người dân và cộng đồng doanh nghiệp có thể cảm nhận rõ rệt là việc các quy trình xử lý công việc được rút ngắn đáng kể khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai. Việc chấm dứt hoạt động của cấp huyện đã trực tiếp loại bỏ một đầu mối trung gian, qua đó góp phần giảm sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan nhà nước, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Trong khi chính quyền cấp tỉnh tập trung chuyên sâu vào các nhiệm vụ mang tính chiến lược như quy hoạch, điều phối phát triển, phân bổ nguồn lực, kiểm tra và giám sát, chính quyền cấp xã đã trở thành cấp trực tiếp triển khai, phục vụ người dân. Chính quyền cấp xã giờ đây giữ vai trò là tuyến đầu trong cung ứng dịch vụ công, tổ chức thực thi chính sách và kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Cũng theo TS Vũ Chiến Thắng, thực tiễn cho thấy tư duy “quản lý hành chính” đang từng bước chuyển sang tư duy “phục vụ và kiến tạo”. Việc 33/34 địa phương thiết lập 3.189 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã đã góp phần đưa các dịch vụ công thiết yếu đến gần hơn với người dân. Nhờ đó, Chỉ số Cải cách hành chính (PAR Index) bình quân của các tỉnh, thành phố năm 2025 đạt 89,96% và tỷ lệ hài lòng của người dân (SIPAS) đạt trên 83%.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Dù vậy, quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc. Trong đó, công tác phân cấp, phân quyền là nền tảng quan trọng của mô hình mới, với tổng cộng 2.541 nhiệm vụ, thẩm quyền được phân định lại. Riêng các nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền của cấp huyện, nay đã có 1.164 nhiệm vụ được chuyển giao cho cấp xã thực hiện.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất hiện nay là khoảng trống giữa thẩm quyền được giao và nguồn lực thực tế để triển khai. Tại một số địa phương, các điểm tiếp nhận hồ sơ ở cấp xã xuất hiện tình trạng quá tải cục bộ do việc chuyển giao nhiệm vụ diễn ra với tốc độ nhanh, trong khi công tác kiện toàn bộ máy chưa theo kịp.

Cùng với đó, dù Cổng Dịch vụ công quốc gia đã phủ sóng hệ thống thông tin của 100% địa phương, nhưng hạ tầng số và khả năng chia sẻ dữ liệu vẫn còn sự chênh lệch lớn…

Để tháo gỡ các "điểm nghẽn", Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng đề xuất hoàn thiện pháp luật đồng bộ với mô hình tổ chức, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho các lĩnh vực như tài chính, quy hoạch, đất đai. Đồng thời, phân cấp phải gắn với trao "thực quyền", làm rõ trách nhiệm, từng bước xóa bỏ cơ chế "xin - cho".

Cùng với đó, cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, tái cơ cấu đội ngũ cán bộ nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp. Chính quyền cơ sở không chỉ cần bảo đảm đủ nhân lực theo quy mô dân số mà còn phải có đội ngũ cán bộ với tinh thần đổi mới, trách nhiệm và tư duy quản trị phát triển, thay cho cách quản lý hành chính rập khuôn, thụ động.

Đặc biệt, cần đẩy nhanh tiến độ số hóa hồ sơ, tái thiết kế quy trình giải quyết thủ tục, quản trị trên nền tảng dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" và dùng chung giữa Trung ương với địa phương.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Hoàn thiện thể chế về phân cấp, phân quyền theo hướng đồng bộ

Trình bày tham luận tại hội thảo, Trưởng Ban Tổ chức Thành ủy TPHCM Phạm Thành Kiên cho biết, sau hợp nhất, TPHCM trở thành siêu đô thị với quy mô gần 14 triệu dân, diện tích hơn 6.772km² và 168 đơn vị hành chính cấp xã. Điểm chung của TPHCM và các địa phương khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là khối lượng công việc ở cả cấp tỉnh và cấp xã đều tăng đáng kể.

Nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện xử lý, nay được chuyển lên cấp tỉnh hoặc phân giao trực tiếp cho cấp xã. Vì vậy, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền đã góp phần thay đổi phương thức quản trị địa phương theo hướng "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Trưởng Ban Tổ chức Thành ủy TPHCM Phạm Thành Kiên trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Theo đồng chí Phạm Thành Kiên, phân cấp, phân quyền, ủy quyền là điều kiện quyết định để mô hình 4 trục (Đảng, HĐND, UBND, MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội), 2 cấp (thành phố và xã) tại TPHCM vận hành hiệu quả. Việc này giúp rút ngắn tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động của cấp xã, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp; đồng thời bảo đảm hoạt động hành chính thông suốt trong bối cảnh khối lượng hồ sơ lớn.

Bên cạnh đó, TPHCM cũng còn một số khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Trong đó, việc phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa gắn với nguồn lực tương xứng; hệ thống pháp luật về phân cấp, phân quyền còn một số nội dung chưa đồng bộ, thống nhất. Đồng thời, hạ tầng dữ liệu và chuyển đổi số chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của mô hình quản trị hiện đại.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Hội nghị được tổ chức trực tiếp tại điểm cầu thành phố và trực tuyến đến 168 phường, xã, đặc khu. Đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TPHCM, chủ trì hội nghị.

Dự hội nghị có các đồng chí: Phạm Minh Hùng, Vụ trưởng Vụ Cải cách hành chính, Bộ Nội vụ; Nguyễn Mạnh Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Cải cách hành chính, Bộ Nội vụ.

93,3% thủ tục hành chính được cung cấp trực tuyến

Báo cáo tại hội nghị, Phó Chánh Văn phòng UBND TPHCM Vũ Thị Huỳnh Mai cho biết, thời gian qua, thành phố đã chỉ đạo quyết liệt công tác cải cách thủ tục hành chính, bám sát các chỉ đạo của Chính phủ về đẩy mạnh cải cách dựa trên dữ liệu, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Tính riêng quý 1/2026, UBND TPHCM đã ban hành 149 văn bản chỉ đạo và 3 kế hoạch chuyên đề, tập trung vào 3 nhiệm vụ trọng tâm: cắt giảm tối đa thủ tục hành chính liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh; nâng cao hiệu quả thực chất của dịch vụ công trực tuyến; tăng cường giải pháp giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính.

Thành phố đã tổ chức đào tạo, tập huấn cho cán bộ, công chức địa phương; đồng thời rà soát 643 thủ tục hành chính được phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa để chủ động theo dõi, tổ chức thực hiện. Trong đó có 157 thủ tục được phân cấp, 234 thủ tục bãi bỏ, 250 thủ tục được cắt giảm, đơn giản hóa.

Việc công bố, công khai và chuẩn hóa thủ tục hành chính tiếp tục được đẩy mạnh. Trong 5 tháng đầu năm 2026, thành phố ban hành 161 quyết định công bố danh mục 1.329 thủ tục hành chính.

Về thực hiện Nghị quyết 66 của Chính phủ về chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh năm 2025 và 2026, TPHCM đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị rà soát 100% thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền quy định của HĐND và UBND TPHCM.

Kết quả, 100% thủ tục hành chính trong các lĩnh vực hàng hải, đường thủy nội địa, bảo trợ xã hội và thương mại quốc tế được đơn giản hóa, với tỷ lệ cắt giảm thời gian giải quyết từ 50%-59%.

Từ năm 2025 đến nay, thành phố cũng chủ động rà soát toàn bộ thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý, đề xuất các bộ, ngành Trung ương phương án cắt giảm đối với 578 thủ tục hành chính của 14 cơ quan, đơn vị. Tỷ lệ cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục tại các cơ quan, đơn vị đạt từ 30%-50%.

Rút ngắn thời gian, tăng tiện ích cho người dân

Thông tin về kết quả chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính trong quý 1/2026, Phó Giám đốc Sở KH-CN TPHCM Võ Minh Thành cho biết, thành phố đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách và kế hoạch nhằm thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và cải cách hành chính.

TPHCM đã đầu tư hơn 2.900 tỷ đồng hoàn thiện hạ tầng mạng, trang thiết bị công nghệ thông tin; tổ chức bồi dưỡng kỹ năng khai thác công cụ trí tuệ nhân tạo cho 4.548 lượt cán bộ, công chức nhằm nâng cao năng lực phân tích dữ liệu và tự động hóa quy trình.

Sở KH-CN TPHCM cũng phối hợp tăng cường 54 nhân sự từ các doanh nghiệp, hiệp hội công nghệ thông tin hỗ trợ trực tiếp các phường, xã còn khó khăn trong thời gian 3 tháng; đồng thời xây dựng kế hoạch thuê nhân sự hỗ trợ tuyến cơ sở và đặc khu. Đến nay, TPHCM đã tích hợp 30/45 cơ sở dữ liệu dùng chung, đưa 70/91 cơ sở dữ liệu lên cổng dữ liệu mở và chia sẻ dữ liệu trên nền tảng bản đồ số.

Qua thực tiễn vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều địa phương đã chủ động triển khai các giải pháp cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số.

Tại phường Tân Mỹ, Chủ tịch UBND phường Nguyễn Thị Bé Ngoan cho biết, địa phương tập trung thực hiện quy trình số hóa 6 bước theo hướng dẫn của Bộ KH-CN và TPHCM. Phường thực hiện cam kết “người dân không phải nộp lại một loại giấy tờ quá một lần”, thông tin cung cấp một lần sẽ được chia sẻ giữa các cấp.

Phường Tân Mỹ cũng đang hoàn thiện mô hình chuyển đổi số cấp xã; đưa vào vận hành trung tâm điều hành thông minh IOC kết hợp bảng thông tin để giám sát tiến độ xử lý dịch vụ công, kịp thời xử lý hồ sơ trễ hạn và phản ánh qua Tổng đài 1022 theo thời gian thực.

Tại phường Phú Nhuận, Chủ tịch UBND phường Nguyễn Thị Như Ý cho biết, mô hình “Trung tâm phục vụ hành chính công là điểm hướng dẫn số” với phương châm “cầm tay chỉ việc” đã hỗ trợ hơn 31.000 lượt người dân thực hiện dịch vụ công, thanh toán trực tuyến.

Việc chính quyền sát cánh, hỗ trợ người dân ngay tại cơ sở giúp tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu điện tử đạt trên 80%, giảm khoảng 12.000 lượt giấy tờ người dân phải cung cấp lại. Thời gian xử lý các lĩnh vực hộ tịch, bảo trợ xã hội rút ngắn trung bình 30%, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt từ 98% trở lên.

Việc triển khai được thực hiện theo các Nghị quyết số 01/NQ-CP, 02/NQ-CP và 11/NQ-CP, tập trung tái cấu trúc quy trình trên môi trường điện tử, tăng cường sử dụng dữ liệu quốc gia, hướng tới giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính.

Tính đến ngày 13/6/2026, số lượng thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp bộ là 1.595/5.816 thủ tục, chiếm 27,4% (giảm 743 thủ tục, trong đó 362 thủ tục được phân quyền, phân cấp cho địa phương và 381 thủ tục được bãi bỏ).

Về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, đến ngày 13/6/2026, 11 nghị quyết của Chính phủ cùng các thông tư của bộ, ngành đã bãi bỏ 697 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 673 thủ tục hành chính và cắt giảm 1.754 điều kiện kinh doanh không cần thiết.

Theo TTXVN